Bài 2: Thuỷ Tiên Tháng Một

I. Trước khi đọc

1. Cảm nhận về câu nói "thời tiết bây giờ thật kho lường"

“Thời tiết bây giờ khó lường thật!” - Đó là lời nhận xét ta vẫn thường nghe. Em có cảm nhận gì về những lo lắng ẩn chứa trong đó?

=> Đây là một câu nhận xét hoàn toàn đúng. Trong câu nói ta có thể thấy rõ được sự bất lực và xót xa của con người trước sự biến đổi của thời tiết. Mưa hay nắng, nóng hay lạnh giờ đây đã không còn theo bất cứ quy luật nào được định sẵn trước kia của tự nhiên. Qua đó là sự lo lắng ảnh của con người trước tình trạng khí hậu đang diễn biến ngày càng xấu đi.

2. Qua quan sát trực tiếp hoặc qua tìm hiểu các nguồn thông tin, em đã biết được những thay đổi bất thường nào trong nhịp sinh trưởng và tập tính của một số loài sinh vật? Những thay đổi bất thường ấy đã gợi lên trong em cảm nhận, suy nghĩ gì?

-Qua quan sát trực tiếp thì chúng ta có thể nhận thấy: nơi ở, thức ăn, kiếm mồi,.. là những nhu cầu thực tế của các loại sinh vật, thế nhưng những yếu tố đó đang ngày càng biến đổi, thấy được nhịp sống và sinh hoạt của các loại sinh vật đã bị thay đổi rất nhiều do sự biến đổi khí hậu.

Vd. Voi về làng nổi giận phá hoại tài sản mùa màng của của con người vì địa bàn sống và thức ăn của chúng bị con người phá hoại, thu hẹp,… (hình dưới)

- Những thay đổi đó dẫn đến hàng loạt những con vật, sinh vật nhỏ nhoi đáng thương đang phải chịu sự tàn phá bởi chính những con người. Do đó con người cần hành động để có thể cứu giúp những loài sinh vật đang ngày càng biến đổi dưới chính sự phá hủy trên đôi bàn tay con người.

3. Tìm hiểu chung

a. Tác giả

Thô-mát L. Phrít-man (1953), sinh ra tại St.Louis Park, một vùng ngoại ô của Minneapolis.

Là nhà báo người Mỹ có uy tín, phụ trách chuyên mục các vấn đề quốc tế của báo New York Times, chuyên theo dõi những vấn đề mang tính toàn cầu, trong đó có vấn đề môi trường.

Ba lần được trao giải Pu-lít-dơ (Pulitzer)

Các tác phẩm tiêu biểu: Chiếc Lếch-xớt (Lexus) và cây ô-liu (1999); Thế giới phẳng (2005-2007); Nóng, Phẳng, Chật (2008);...

b. Tác phẩm

Thể loại: Văn bản thông tin.

Xuất xứ

• Trích Nóng, Phẳng, Chật (2008) nói về những thách thức lớn nhất mà hiện nay nước Mỹ đang đối mặt: khủng hoảng môi trường toàn cầu và việc đánh mất vị thế của một quốc gia dẫn đầu.
• “Thủy tiên tháng Một” nằm trong mục 5 (Sự bất thường của Trái Đất) thuộc phần 2 (Tại sao chúng ta lại ở đây) của cuốn sách

II. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc - theo dõi đọc

a. Những cách gọi tên khác nhau đối với hiện tượng biến đổi khí hậu trên Trái Đất.

• Sự nóng lên của Trái Đất
• Sự bất thường của Trái Đất

b. Hiện tượng được nhắc ở đây chứa đựng lời giải thích về nhan đề của văn bản.

• Những bông hoa thủy tiên ở Bet-the-xđa, bang Ma-ri-lan vốn thường nở vào tháng Ba thì năm nay lại được nở từ đầu tháng Một là sự bất thường.

c. Giải thích của tác giả về sự xuất hiện đồng thời hai thái cực của thời tiết.

Nhiệt độ trung bình tăng và Trái Đất nóng lên dẫn tới đất chac hơi nhiều hơn

Vì thế:

Những khu vực có khí hậu khô tự nhiên sẽ càng khô hơn

Tốc độ bay hơi của nước tăng, đưa nhiều hơi nước hơn vào không khí nên những khu vực gần diện tích mặt nước rộng, nơi thường có lượng mưa cao sẽ có xu hướng ẩm ướt hơn

d.Tại sao có thể cho rằng người ta đã nhầm lẫn khi dùng thuật ngữ “sự nóng lên của Trái Đất”?

Đây là một sự nhầm lẫn vì:

• Nó gợi lên một sự đồng nhất, từ từ xảy ra, chủ yếu muốn nhắc đến nhiệt độ, hiện tượng này là bình thường, không gây ra vấn đề gì
• Thực tế, khí hậu Trái Đất diễn ra khác hẳn, không giống nhau trên các vùng địa lí, nhanh hơn so với tốc độ biến đổi khí hậu tự nhiên trước kia, nhanh hơn khoảng thời gian để hệ sinh thái và xã hội điều chỉnh
• Nó ảnh hưởng tiêu cực hơn là tích cực tới đời sống con người

e. Cách trình bày đoạn trích dẫn dài lấy từ một nguồn tài liệu tham khảo có liên quan tới vấn đề đang bàn.

Cách trình bày đoạn trích dẫn dài lấy từ một nguồn tài liệu tham khảo có liên quan tới vấn đề đang bàn:

• Trang CNN.com (ngày 07/8/2007) giới thiệu một báo cáo do WMO của Liên hợp quốc công cha

f. Hiện tượng thời tiết cực đoan đang diễn ra thế nào trong thời điểm hiện nay?

Xu hướng hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng cực đoan tiếp tục đến tận mùa hè 2008

• Những cơn mưa lớn chưa từng thấy ở bang Iowa khiến sông Cedar tràn bờ và trung tâm thành phố Cedar Rapids bị lụt
• Mực nước sông cao hơn mặt nước biển đến 9,1 m

2. Tìm hiểu chung về văn bản

a. Thể loại: văn bản nghị luận

b. Phương thức biểu đạt: nghị luận

c. Bố cục (3 phần)

• Phần 1 (từ đầu đến “nó còn là “sự bất thường của Trái Đất” nữa”): Cần hiểu thế nào về tình trạng biến đổi khí hậu.
• Phần 2 (tiếp đến “toàn cầu…”): Biến đổi khí hậu và những tác động của nó.
• Phần 3 (còn lại): Những báo cáo và con số đầy ám ảnh.

III. Suy ngẫm và phản hồi

1. Chủ đề chính của văn bản

Chọn trong văn bản một cụm từ có thể khái quát được nội dung chính của vấn đề mà tác giả muốn trao đổi:

⇒ Sự bất thường của Trái Đất

2. Cần hiểu thế nào về tình trạng biến đổi khí hậu

Vấn đề: biến đổi khí hậu

• Sự nóng lên của Trái Đất,
• Sự bất thường của Trái Đất,
• Sự rối loạn khí hậu toàn cẩu.

⇒ Cách nêu vấn đề trực tiếp, nhìn nhận từ các khía cạnh của vấn đế.

3. Biến đổi khí hậu và những tác động của nó

Nguyên nhân của biến đổi khí hậu:

• Nhiệt độ trung bình toàn Trái Đất tăng.
• Sự chênh lệch nhiệt độ hình thành, Trái Đất nóng hơn, tốc độ bay hơi.

Những tác động của nó.

• Thời tiết thay đổi bất thường và diễn ra với tốc độ nhanh: đợt nóng, hạn hán, tuyết rơi dày, bão lớn, lũ lụt, mưa to, cháy rừng, loài sinh vật biến mất, thủy tiên nở tháng 1.
• Thời tiết đồng thời tổn tại ở hai thái cực: nơi nắng hạn gay gắt; nơi mưa bão, lụt lội kinh hoàng.

⇒ Biến đổi khí hậu gây ảnh hưởng nghiêm trọng, nặng nề, tiêu cực đến hệ sinh thái và đời sống con người.

4. Những báo cáo và con số đầy ám ảnh

Báo cáo “ Sự bất thường của Trái Đất năm 2007”:

• Bốn đợt gió mùa, lũ lụt nặng nề ở Ấn Độ, Pa-ki-xtan...
• Vào tháng 5, sóng lớn cao 4,6 m tràn qua 68 đảo ở Man-đi-vơ...

Mùa hè 2008, hiện tượng thời tiết cực đoan vẫn diễn ra:

• mưa lớn khiến trung tâm thành phố Xi-đa Ra-pit bị lụt.
• Mực nước sông cao hơn mặt nước biển 9,1 m (hơn kỉ lục cũ 1,8 m).

⇒ Những số liệu ấn tượng, đáng tin cậy, thuyết phục khiến người đọc ám ảnh và nhận thức được vấn đề biến đổi khí hậu vẫn còn tiếp tục diễn ra hết sức cực đoan

5. Ý nghĩa nhan đề

Nhan đế ấn tượng, làm nảy sinh nhiều suy đoán, thể hiện sự quan sát thực tế của tác giả.

Sự biến đổi khí hậu đã dẫn đến bao nhiêu vận động dường như trái quy luật trong đời sống của muôn loài.

Từ đó kêu gọi mọi người luôn phải có ý thức bảo vệ Trái Đất, giảm thiểu và khắc phục hiện tượng biến đổi khí hậu để cuộc sống chúng ta ít bị đe dọa, tác động.

6. Đặc điểm văn bản tông tin trong văn bản

Dấu hiệu chứng tỏ khi viết văn bản này, tác giả đã sử dụng nhiều tài liệu tham khảo cần thiết.

• Trang CNN.com giới thiệu một báo cáo do WMO công cha
• Tập phim Thoai-lai Dôn
• ….

Tác giả đã đưa vào văn bản rất nhiều số liệu:

• 23 000 ngôi nhà xây bằng gạch đất
• Ít nhất 62 người thiệt mạng
• Đợt sóng cao đến 4,6 m
• 68 hòn đảo của Man-đi-vơ
• Nhiệt độ xuống -22 độ C
• Tuyết rơi dày 25cm
• ….

⇒ Việc dẫn số liệu như vậy có ý nghĩa: chứng minh hậu quả nặng nề của hiện tượng Trái Đất nóng lên

IV. Viết kết nối với đọc

Hãy viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu) trình bày hiểu biết và suy nghĩ của em về tác động của biến đổi khí hậu ở vùng miền em đang sống.

Đoạn văn tham khảo:

Hiện nay, sự biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Một trong những biểu hiện rõ nhất là hiện nay ta thường thầy trên báo đài hay nói là hiện tượng xâm nhập mặn ở vùng ĐBSCL quê hương em. Biến đổi khí hậu thường diễn ra sớm từ 1-1,5 tháng so với những năm trước đây và thời gian diễn ra dài hơn. Độ mặn đầu mùa khô lớn hơn giữa mùa. Tình trạng này diễn ra ngược lại với quy luật xâm nhập mặn trước đây. Độ mặn lớn nhất thường xuất hiện chủ yếu vào tháng 4 đến tháng 5 do ảnh hưởng của thủy triều ở Biển Đông, vùng Biển Tây hoặc cả hai. Số liệu thống kê cho thấy, đợt hạn mặn lịch sử năm 2016 đã khiến 600.000 người dân ở ĐBSCL thiếu nước sinh hoạt và 160.000ha đất bị nhiễm mặn.Vậy nên chúng ta cần chủ động nâng cao ý thức bảo vệ môi trường như trồng nhiều cây xanh, tuyên truyền mọi người có ý thức bảo vệ môi trường, đẻ ngăn chặn sự biến đổi khí hậu đang diễn ra ngày càng nghiêm trọng hiện nay.

Biên soạn: GV Nguyễn Duy Tuấn

SĐT: 0945 441181

Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419

Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM

Fanpage: https://www.fb.com/ttductri