Tổng chủ biên SGK: Nhiều học sinh không thuộc nổi 1 câu Truyện Kiều, Bình Ngô đại cáo!

PGS-TS Bùi Mạnh Hùng, giảng viên cao cấp khoa Ngữ văn, Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, Tổng chủ biên SGK tiếng Việt - ngữ văn, bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" chia sẻ như vậy sáng nay (25.3) tại tọa đàm khoa học "Triển khai chương trình và sách giáo khoa môn ngữ văn trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 71-NQTW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo".

Tọa đàm do Hội Ngôn ngữ học TP.HCM; Hội Nghiên cứu và giảng dạy văn học TP.HCM phối hợp chủ trì, thu hút các nhà khoa học, hơn 50 giáo viên, giảng viên.

Nhiều học sinh, giáo viên dạy - học qua loa ngữ liệu trong SGK!

So sánh chương trình ngữ văn Giáo dục phổ thông 2018 (còn gọi là Chương trình mới), PGS-TS Bùi Mạnh Hùng cho biết mục tiêu của Chương trình ngữ văn Giáo dục phổ thông 2018 là phát triển năng lực; mạch nội dung là mạch đọc, viết, nói nghe, ngữ liệu mở; trong khi chương trình ngữ văn theo chương trình Giáo dục phổ thông 2006 mục tiêu chủ yếu cung cấp kiến thưc, kỹ năng ít được chú trọng; nội dung là phân môn tiếng Việt, làm văn, văn học, ngữ liệu cho từng lớp...

Chương trình ngữ văn Giáo dục phổ thông 2018 nhằm phát triển năng lực cho học sinh. Từ việc dạy cách đọc dựa vào "mã thể loại"; dạy cách viết, nói, nghe, theo kiểu bài để tạo ra sản phẩm mới...

"Chương trình và SGK mới không thuần túy nhằm mục tiêu phát triển kỹ năng đọc, viết, nói, nghe. Nhưng đó là những kỹ năng "mở đường". Chương trình và SGK mới không bỏ qua các mục tiêu quan trọng khác của môn ngữ văn, trong đó có mục tiêu giúp người học được trang bị vốn hiểu biết chung về di sản văn học, văn hóa, gắn với 'ngữ liệu di sản'", PGS-TS Hùng nhấn mạnh.

Về đổi mới trong kiểm tra đánh giá, ông Hùng khẳng định chương trình chỉ quy định tránh dùng ngữ liệu đã học trong đề kiểm tra đánh giá cuối năm, cuối cấp. Công văn 3175 của Bộ GD-ĐT về hướng dẫn đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá môn ngữ văn ở trường phổ thông có hướng dẫn, không dùng ngữ liệu trong SGK trong bài kiểm tra cuối kỳ. Như vậy, hoàn toàn không có yêu cầu là không được dùng ngữ liệu trong sách giáo khoa trong đánh giá thường xuyên, kiểm tra giữa kỳ.

PGS-TS Bùi Mạnh Hùng nói: "Cần khuyến khích hoặc quy định bắt buộc dùng ngữ liệu đã học trong đánh giá thường xuyên, đánh giá giữa kỳ, để học sinh khắc sâu hơn "ngữ liệu di sản". Không ít học sinh không nhớ nổi một câu trong "Truyện Kiều", "Hịch tướng sĩ", "Bình Ngô đại cáo". Nếu có quy định trên sẽ góp phần khắc phục thực trạng đó".

Ông Hùng gợi mở giáo viên có thể có những hình thức đánh giá thường xuyên, giữa kỳ trên lớp như là cho các em học thuộc một đoạn thơ. Hoặc lấy chính các ngữ liệu trong SGK cho các phần đề kiểm tra thường xuyên, giữa kỳ, giáo viên thiết kế lại hệ thống câu hỏi dựa trên ngữ liệu trong SGK, như vậy chắc chắn học sinh sẽ tìm hiểu kỹ bài, dễ dàng thuộc các phẩm được coi như là "ngữ liệu di sản".

Ông Hùng cũng chia sẻ trong thực tế ông quan sát được, khi mà dạy và học chỉ để đối phó với thi cử, nhằm vượt qua các kỳ thi như vào lớp 10, tốt nghiệp THPT - nơi mà đề thi sẽ sử dụng ngữ liệu bên ngoài - thì học sinh, thậm chí cả giáo viên cũng không chú trọng dạy các bài ngữ liệu trong SGK. Nhiều nơi chỉ dạy qua loa, dạy cho xong.

Một giáo viên ngữ văn một trường THPT tại khu vực quận 7 cũ, TP.HCM, cũng chia sẻ đồng quan điểm này với PGS-TS Bùi Mạnh Hùng tại tọa đàm khoa học. Nam giáo viên cho biết trước đây, có thể hỏi một học sinh không cần học khối xã hội, các em còn thuộc tác phẩm này, bài thơ kia. Còn bây giờ, nhiều em còn không thuộc bài thơ nào đã học trong SGK!

Không trở lại chương trình cũ, không tạo ra 'đổi mới của đổi mới'

Tại tọa đàm khoa học hôm nay, PGS-TS Bùi Mạnh Hùng chia sẻ những định hướng phát triển chương trình khi dạy học môn ngữ văn trong bối cảnh mới - cả nước dùng chung một bộ SGK thống nhất. Ông Hùng cho biết trước đây đã có một số chỉnh sửa theo Công văn 2691 năm 2021 của Bộ GD-ĐT, phần lớn chỉnh sửa do lỗi kỹ thuật, có một số do đánh giá lại tính hợp lý của Chương trình… Ông Hùng cũng đề xuất cụ thể hóa các yêu cầu cần đạt về phần viết, thể hiện rõ hơn yêu cầu của từng kiểu bài, ví dụ như yêu cầu cần đạt của lớp 10 sẽ cao hơn thế nào với học sinh bậc THCS, lớp 12 sẽ cao hơn ra sao so với lớp 11.

Đồng thời, theo PGS-TS Hùng, cần bổ sung phụ lục bài làm của học sinh để minh họa cho mức độ cần đạt về kỹ năng viết ở từng kiểu bài. Trước đây khi xây dựng chương trình, biên soạn SGK, chúng ta chưa có phụ lục này, song, giờ sau nhiều năm giảng dạy thực tế, đã có nhiều bài làm của học sinh. Đây có thể trở thành phụ lục, đánh giá được kỹ năng viết của học sinh.

Đội ngũ giáo viên ngữ văn cần phát triển chương trình, giữ vững định hướng đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, thích ứng với bối cảnh triển khai một bộ SGK thống nhất theo tinh thần của Nghị quyết 71 của Đảng.

Ông nhấn mạnh, nếu Bộ GD-ĐT tiến hành chỉnh sửa Chương trình ngữ văn 2018 thì có thể vi chỉnh để mạch lạc và nhất quán hơn. Song, không trở lại Chương trình cũ, không tạo ra đổi mới của đổi mới. Không thiết kế thêm cái gọi là "chuẩn đầu ra", không xây dựng lại Chương trình theo thành tựu phát triển AI, ứng dụng AI thuộc về tổ chức dạy học.