Bài 5: Thực Hành Đọc Hiểu: Tượng Đài Vĩ Đại Nhất

I. Chuẩn bị trước khi đọc

1. Tác giả

Nhà báo Uông Ngọc Dậu (1957), quê ở Thanh Hóa

Vốn là nhà giáo, cuộc đời đã chọn ông trở thành một nhà báo.

Nhiều năm làm trưởng đại diện cơ quan Đài tiếng nói Việt Nam tại Tây Nguyên, Uông Ngọc Dậu gắn bó và am hiểu Tây Nguyên như một người được sinh ra từ đó.

Chuyển ra Hà Nội, ông phụ trách Hệ phát thanh dân tộc. Tiếp tục mở ra biên độ mới, không phải chỉ là Tây Nguyên, mà là các vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong khắp cả nước.

2. Tác phẩm

Bài viết ra đời ngày 27/07/2012, ngày thương binh liệt sĩ Việt Nam.

Trích Bình luận 6 giờ, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 27/07/2017

II. Trải nghiệm cùng văn bản

1. Đọc -theo dõi đọc

Đọc hiểu 1.Ý khái quát được nêu trong phần (1) là gì?

⇒ Ý khái quát được nêu trong phần (1) là: Dù ở nơi nào và vào thời nào thì trên đất nước Việt Nam luôn có những người anh hùng nguyện hi sinh vì nghĩa lớn, sẵn sàng đối mặt với kẻ thù để bảo vệ Tổ quốc.

Đọc hiểu 2.Phép lặp ở phần (2) có tác dụng biểu đạt gì?

⇒ Phép lặp ở phần 2 có tác dụng nhấn mạnh và khẳng định tinh thần yêu nước truyền lại từ đời này qua đời khác, lan rộng từ vùng này sang vùng kia, hiện diện trong mọi ngóc ngách đời sống nhân dân Việt Nam.

Đọc hiểu 3.Thời điểm 27-7 được nêu ở cuối bài giúp em hiểu thêm gì về nội dung bài viết?

⇒ Thời điểm 27-7 được nêu ở cuối bài giúp em hiểu bài viết ra đời là để ca ngợi những anh hùng liệt sĩ đã xả thân vì nghiệp lớn, quyết tâm bảo vệ Tổ quốc không màng đến gươm súng cận kề

2. Tìm hiểu chung

Thể loại: văn bản nghị luận

Phương thức biểu đạt: nghị luận

Bố cục (3 phần)

• Phần 1 (từ đầu đến “truyền từ đời này sang đời khác”): Giới thiệu vấn đề - giới thiệu trên khắp đất nước ta nơi đâu cũng có những câu chuyện về những con người hi sinh vì đất nước
• Phần 2 (tiếp theo đến “bình minh”): Giải quyết vấn đề - dẫn chứng về sự hi sinh đó (địa danh, con người).
• Phần 3 (còn lại): Kết thúc vấn đề - Tình cảm của tác giả với tượng đài vĩ đại nhất

III. Suy ngẫm và phản hồi

1. Ý nghĩa nhan đề và sự ra đời của văn bản

“Tượng đài vĩ đại nhất”

Tượng đài -> công trình kiến trúc lớn gồm một hoặc nhiều bức tượng, đặt ở địa điểm thích hợp, dùng làm biểu trưng cho một dân tộc, một địa phương, đánh dấu một sự kiện lịch sử hay tưởng niệm người có công lao lớn.

Tượng đài vĩ đại nhất theo nghĩa bóng muốn nói tới sự hi sinh của các vị anh hùng để dành độc lập cho dân tộc. Sự hi sinh đó được thế hệ trẻ ghi nhớ, tự hào và biết ơn.

gày 27/7: là ngày thương binh liệt sĩ. Văn bản như một lời tri ân của tác giả tới các vị anh hùng đã ngã xuống hi sinh cho tổ quốc.

⇒ Mục đích: nêu lên suy nghĩ về sự hi sinh cao cả của biết bao nhiêu đồng chí, đồng bào để có được đất nước hôm nay.

2. Vấn đề nghị luận

Văn bản Tượng đài vĩ đại nhất viết nhân ngày Thương binh liệt sĩ 27/07; nêu lên ý nghĩa của những tấm gương hi sinh dũng cảm vì Tổ quốc, nhằm giáo dục lòng biết ơn đối với những người đã có công với Tổ quốc, thực hiện đạo lí “uống nước nhớ nguồn”

⇒ Vấn đề này rất đáng quan tâm vì đất nước ta đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh, rất nhiều người đã hi sinh vì Tổ quốc; cần giáo dục cho thế hệ trẻ biết sống đúng đắn để xứng đáng với những người đã khuất; biết ơn những thế hệ cha anh đã ngã xuống để có cuộc sống hòa bình;…

3. Mục đích của văn bản (mục đích của việc bài nghị luận)

Mục đích của văn bản Tượng đài vĩ đại nhất nhằm nêu lên và thuyết phục người đọc về vấn đề: Để có cuộc sống hoà bình hôm nay, biết bao lớp người đi trước đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Để làm sáng tỏ vấn đề ấy, người viết đã nêu lên các lí lẽ và bằng chứng cụ thể, có sức thuyết phục. Chẳng hạn, về lí lẽ: “Trên dải đất hình chữ S này, mỗi ngọn núi, mỗi dòng sông, mỗi tấc đất đều thành sự tích, đều in hình bóng những anh hùng liệt sĩ xả thân vì dân tộc…”; về bằng chứng: “Biết bao nhà yêu nước cách mạng ra pháp trường, biết đầu rơi, máu chảy vẫn lạc quan, tin vào ngày mai chiến thắng. Hàng ngàn, hàng vạn chiến sĩ cách mạng bị địch bắt bớ tù đày, tra tấn bằng đủ thứ cực hình, vẫn một dạ trung kiên.”.

4. Phần giới thiệu vấn đề

Tác giả đưa đến ý kiến rất tự nhiện nhẹ nhàng, ở trên đất nước Việt Nam ở vùng quê nào cũng có những câu chuyện về sự hi sinh.

Con người Việt Nam đều sẵn sàng hi sinh vì nghĩa lớn.

Sự hi sinh vì nghĩa lớn đã trở thành huyền thoại và được truyền từ đời này sang đời khác.

Tác giả lập luận rất chặt chẽ khoa học, từ cụ thể đi ra đến khái quát. Khẳng định con người Việt Nam anh dũng, sẵn sàng hi sinh vì nghĩa lớn.

Cách giới thiệu vấn đề rõ ràng dễ hiểu.

5. Phần giải quyết vấn đề

Những dẫn chứng và lí lẽ được tác giả sử dụng:

Đoạn 2:

Những tấm gương về sự hi sinh.

• Trên dải đất hình chữ S …..vì dân tộc.
• Xương máu anh hùng liệt sĩ ….cây cỏ.
• Tên tuổi các anh hùng liệt sĩ… hình sông thế núi.

⇒ Hình hài Tổ quốc… được bồi đắp từ mồ hôi, xương máu, trí tuệ của hàng triệu người con ưu tú….

Lập luận theo kiểu tổng phân hợp ca ngợi sự hi sinh của các vị anh hùng.

Địa danh in đậm dấu ấn của sự hi sinh bảo vệ chủ quyền.

Trên mọi nẻo đường đất nước từ Tây Bắc, Việt Bắc … Tây Nguyên… con đường Trường Sơn … con đường trên Biển Đông và cả con đường trên không,….

⇒ Dẫn chứng khái quát: nhắc lại những địa danh tiêu biểu trong các cuộc kháng chiến; khẳng định chủ quyền từ miền núi đến miền biển, từ đất liền đến vùng biển vùng trời. Nêu cao ý thức bảo vệ chủ quyền đất nước.

Hi sinh không chỉ vì nghĩa lớn mà người Việt Nam còn chịu biết bao đau thương mất mát do chiến tranh gây ra sự hi sinh đó là vô bờ bến.

Tác giả đã kể ra hậu quả của chiến tranh để lại “…đã có hàng triệu người con hi sinh, hàng triệu người mang thương tật … hàng triệu thân phận, hàng triệu hoàn cảnh, hàng triệu tâm tư. ”

⇒ Tác giả đã sử dụng biện pháp liệt kê, lặp để có thể thể hiện những hi sinh vô bờ bến của người dân Việt Nam trên con đường bảo vệ nền độc lập dân tộc. Mất mát và thương đau nhưng người Việt Nam anh dũng đương đầu với kẻ thù xâm lược hướng tới ước mơ độc lập tự do, dân chủ hòa bình.

Đoạn 3. Cách hi sinh của con người Việt Nam rất đáng tự hào

Biết bao nhà yêu nước cách mạng ra pháp trường ….vẫn lạc quan tin vào ngày mai chiến thắng.

Hàng vạn chiến sĩ cách mạng bị địch bắt bớ tù đầy …vẫn một dạ trung kiên.

Những chiến sĩ ôm bom ba càng, bom xăng xông lên ngăn xe tăng địch.

Những thanh niên xung phong biến mình thành cọc tiêu….

Cái chết - sự hi sinh trở thành vũ khí vô hình,

Luôn lạc quan hướng về tương lai “Hòn Vọng Phu …luôn quay về hướng đông ….”

⇒ nhưng tất cả để thể hiện con người Việt Nam kiên cường bất khuất.

6. Kết thúc vấn đề

Tác giả đã gửi đến thông điệp “Tượng đài vĩ đại nhất là hình hài Tổ quốc, có máu xương, mồ hôi công sức,…ngày một ấm no, hạnh phúc!”

Không có tượng đài nào có thể tạc hết sự hi sinh của con người Việt Nam.

Kết thúc vấn đề là sự tri ân tới các vị anh hùng đã hi sinh vì đất nước và là niềm tự hào về lịch sử vẻ vang của dân tộc.

IV. Luyện tập

Viết một đoạn văn (khoảng 6-8 dòng) giải thích vì sao thế hệ trẻ cần phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”

Đoạn văn tham khảo

Từ xa xưa, lòng biết ơn luôn được cha ông ta đề cao, phát huy như một truyền thống quý báu. Cùng với quan niệm trên, tục ngữ có câu “Uống nước nhớ nguồn”. Nghĩa hàm ẩn là khi chúng ta hưởng thụ bất cứ thành quả nào, dù là vật chất hay tinh thần, cũng phải nhớ đến công ơn người đã làm ra chúng. Ăn một bữa cơm no đủ phải nhớ đến người làm ra hạt gạo; mặc một chiếc áo ấm áp phải biết ơn người đã thêu dệt nên. Lòng biết ơn không chỉ là đức tính vĩ đại nhất mà còn là khởi nguồn của mọi đức tính tốt đẹp nhất của con người. Khi chúng ta biết ơn quá khứ, trân trọng giá trị nguồn cội cũng là khi chúng ta đang làm giàu vốn văn hoá cho bản thân và góp phần bảo vệ văn hoá truyền thống của đất nước. Tuy nhiên với sự phát triển hiện đại như hiện nay, những giá trị truyền thống đang ngày càng mai một, một bộ phận giới trẻ ngày nay đang quay lưng với truyền thống, sống ích kỷ, chỉ biết cho riêng mình. Chính vào lúc này đây, truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” - truyền thống biết ơn cần phải được đề cao hơn nữa. Bởi không có những bài học quá khứ làm sao có được thành công trong hiện tại và tương lai? Vậy nên, hãy chắt chiu những giá trị tốt đẹp từ quá khứ bằng lòng biết ơn, nhưng cũng vừa nhìn vào tương lai một cách đầy tích cực và chiến đấu với thực tại thật nhiệt huyết.

Biên soạn: GV Nguyễn Duy Tuấn

SĐT: 0945 441181

Đơn vị: Trung Tâm Đức Trí - 0286 6540419

Địa chỉ: 26/5 đường số 4, KP 3, P. Bình Hưng Hòa A, Q. Bình Tân, TP. HCM

Fanpage: https://www.fb.com/ttductri