Nhàn tưởng

Chu-kiều-Oanh có nói rằng: « Con người ta ở đời, thường hay lấy ít tri-âm làm giận, mà không biết thục tự mình đã phụ biết bao người tri-âm. » Tri-âm là ai? ai tri-âm với ai, thời ai tự biết với ai vậy. Nghĩ như: rau sắng chùa Hương, tấm lòng thơm-thảo; măng-đa Móng-cái, hậu-ý ân-cần. Quan hà-chan chứa ái, ân, nước mây như vẫn như gần như xa. Giời Kiến-an hai mươi mốt tháng ba, một cơn gió thổi; « mơ-màng, giấc mộng con, tân thế-giới, » cảm-tưởng bồi hồi. Tri-âm ai đó hỡi người! để ai sao khỏi như lời của ai!

Tôi tự khi An-nam tạp chí nghỉ việc, đi nam về bắc, lắng đắng không ra sao; lại càng trông thấy những chủng-tộc với giang-sơn, mà cảm hoài lai-láng: Dân hai nhăm triệu ai người lớn? nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con! Ngày tháng như chôi, mày râu đáng chán. Mỗi những lúc đêm quạnh đèn xanh chiều thu lá đỏ, nghĩ nhớ đến ai ai trong bốn bể nỗi u-sầu khôn dễ tả nên thơ. Nhất lại từ sau ngày hai-mươi-mốt tháng ba mới đây, giở xem lại bức thư in ở đầu tạp-chí số mười, lại trông thấy những nhời chúc-mong của ai tự năm xưa, mà cái lo đường xa gánh nặng, sông cái thuyền nan, càng thêm như gợi như khêu, ​không biết cùng ai tính-liệu vậy. Nay An-nam tạp chí chưa có sức tiến-hành, tôi cũng muốn nhân thể mà tĩnh-dưỡng một đôi năm, cho được hưởng cái hạnh-phúc nhàn-tịch. Trong thì-giờ nhàn-tịch, muốn thu-thập các văn khi xưa, in làm hai tập: Một tập là văn xuôi, là những bài văn xuôi để in tản-mác ở trong các quyển Khối-tình, Tản-đà tùng-văn, cùng trong các báo chí; một tập là văn tiểu-thuyết dài ngắn, cũng đã in ở các quyển Truyện Thế-gian, Tản-Đà tùng-văn khi xưa. Ngoài hai tập văn ấy, có in ra các quyển văn mới, hoặc làm hoặc dịch, phần nhiều cũng chỉ là những văn tiêu-nhàn khiển-muộn, như quyển Nhàn-tưởng đây, tạm gọi là có giao-du với xã-hội mà thôi; riêng ai thân-thế trăm năm, ai sẽ liệu tìm nơi ký-thác. Con tầm chưa thác, cuộc bể dâu còn sẽ lắm tơ duyên; cửa Vũ không xa, hội rồng cá thử rồi xem lớp sóng. Thôi vô-luận văn-chương với sự-nghiệp, chia làm hai hay hợp làm một, trong thiên-hạ đã có người tri âm. trong thiên-hạ tất cũng có người không phụ người tri-âm.