Thân phận người phụ nữ trong bài thơ Bánh trôi nước

Nhận định về thơ Hồ Xuân Hương, sách "Văn học trung đại Việt Nam" của Lê Trí Viễn có viết: "Thơ Hồ Xuân Hương là tiếng nói tâm tình của người phụ nữ, thể hiện một bản lĩnh sống mạnh mẽ khác thường

Thân phận và vẻ đẹp người phụ nữ trong bài thơ Bánh trôi nước

Ở thơ của Hồ Xuân Hương mang âm sắc vô cùng khác biệt, một cái tôi ngông cuồng muốn phá tan mọi rào cản của xã hội phong kiến để cất cao tiếng nói của bản năng và tính cách. Là một người phụ nữ, hơn ai hết bà hiểu rất rõ thân phận bèo bọt của họ trong xã hội phong kiến trọng nam khinh nữ. Hình ảnh của người phụ nữ được khắc họa rất rõ nét trong bánh trôi nước

“Thân em thời trắng phận em tròn,
Bảy nổi ba chìm mấy nước non.
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn,
Nhưng em vẫn giữ tấm lòng son”

Vẻ đẹp của người phụ nữ

Người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa bị gò bó bởi rất nhiều hà khắc, họ mất đi hoàn toàn tiếng nói của mình. Song thật ngạc nhiên khi họ vẫn giữ cho mình vẻ đẹp sáng ngần của tâm hồn. Nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương đã mượn hình ảnh bánh trôi nước để nói lên vẻ đẹp đó:

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Mở đầu bằng đại từ nhân xưng “thân em”, vừa diễn tả được sự tự hào về bản thể của mình, đồng thời thể hiện cảm hứng tự thương của người phụ nữ khi xưa đã từng được thể hiện trong những câu ca dao:

“Thân em như củ ấu gai.
Ruột trong thì trắng vỏ ngoài thì đen”

Hay:

“Thân em như đoá hoa rơi
Phải chăng chàng thật là người yêu hoa”

Ở một bộ phận trong chùm ca dao than thân viết về người phụ nữ, luôn dành những hình ảnh đẹp nhất, thanh cao nhất để so sánh với tâm hồn của họ. Hồ Xuân Hương cũng vậy, chỉ với một câu thơ nhưng nhà thơ đã miêu tả quá chi tiết hình dáng, màu sắc của chiếc bánh trôi. Bánh trôi là loại bánh dân dã, gắn liền với đời sống của nhân dân. Có rất nhiều cách để viết hay, viết đẹp hơn nữa nhưng nhà thơ Hồ Xuân hương lại chọn cách viết thật, viết đúng, viết sâu như thế này. “Vừa trắng lại vừa tròn” không phải là chuẩn mực của cái đẹp nhưng lại rất phúc hậu. Chiếc bánh trôi trắng và tròn cũng giống như tâm của người phụ nữ hiền lành, điềm đạm và không vướng bụi trần.

Hình ảnh và thân phận người phụ nữ trong bài thơ bánh trôi nước của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương

Không sử dụng những hình ảnh quen thuộc trong thơ xưa, thi sĩ chọn cho mình chiếc bánh trôi nước, hình ảnh thể hiện rất rõ vẻ đẹp của người phụ nữ thời xưa, tính từ “trắng” đã làm nổi bật nên vẻ đẹp ấy một cách hoàn chỉnh và chân thực nhất.

Vẻ đẹp của người phụ nữ được thể hiện rõ hơn qua câu thơ:

Mà em vẫn giữ tấm lòng son

Trong tất cả các phẩm chất, thi nhân chỉ chọn tấm lòng thủy chung son sắc để miêu tả và khắc họa, bởi đây là phẩm chất điển hình nhất, hi sinh và cao thượng nhất ở người phụ nữ. Họ phải chịu cảnh ghẻ lạnh:

“Kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng
Chém cha cái kiếp lấy chồng chung
Năm chừng mười hoạ hay chăng chớ
Một tháng đôi lần có cũng không” (Lấy chồng chung)

Ấy vậy mà vẫn luôn chung thủy một lòng:

“Phụ nữ Việt Nam trung trinh tiết hạnh,
Trang điểm cuộc đời muôn cánh hoa thơm.
Ra ngoài giúp nước, giúp non,
Về nhà tận tụy chồng con một lòng.”

Câu thơ của Hồ Xuân Hương một lần nữa khẳng định vẻ đẹp vĩnh cửu đó. Ở đây kết cấu đối lập được tác giả khai thác triệt để. Đó là sự đối lập giữa thái độ người phụ nữ trong câu ba và câu bốn, đối lập giữa thái độ cam chịu và thái độ quả quyết bảo vệ phần trong sáng trong tâm hồn con người. Sự đối lập này tràn ra cả ngôn từ Mặc dù... mà em vẫn giữ... chỉ quan hệ đối lập nhưng do đặt vị trí đầu câu lại được tăng cường thêm của từ vẫn khiến cho ý nghĩa đối lập càng thêm sắc, mạnh. Câu thơ là lời khẳng định đầy đanh thép cho vẻ đẹp “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”.

Thân phận của người phụ nữ

Bài thơ là sự đi lại liên tục giữa số phận của người phụ nữ và vẻ đẹp của họ. Càng làm bật lên sự thống khổ của người phụ nữ, ta càng càm thấy thêm trân quý vẻ đẹp lẩn khuất hi sinh thầm lặng của họ. Có thể nói đây là nghệ thuật đòn bẩy mà nhà thơ đã sử dụng. Ta không thể không đau xót khi đọc câu thơ:

Bảy nổi ba chìm với nước non

Mượn cách nấu bánh trôi nước để nói về thân phận người phụ nữ, nhà thơ đã khát quát được cuộc đời truân chuyên của những người phụ nữ. Không phải ngẫu nhiên mà ca dao xưa có câu:

“Thân em như giếp giữa đàng
Người khôn rửa mặt người phàm rửa chân.”

Từ thoáng chút hài lòng, tự hào chuyển sang than vãn về số phận hẩm hiu. Đảo lại một thành ngữ quen thuộc (ba chìm bảy nổi), nhà thơ đã tạo nên cách nói mới, nhấn mạnh hơn vào sự long đong. Thành ngữ này được sử dụng đối lập với cụm từ “vừa trắng lại vừa tròn” ở câu thơ đầu tiên để tăng sự đối lập, qua đó làm tăng tiến hơn nữa thân phận của người phụ nữ. Họ không biết được số phận của mình sẽ như thế nào, câu thơ diễn tả khoảng không vô tận trong tâm hồn người phụ nữ vì họ không được quyết định số phận của mình. Câu thơ tiếp theo càng khiến ta thêm xót xa:

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Hồ Xuân Hương là một nhà thơ có cái tôi đầy ngông cuồng và phá cách, song câu thơ ta lại chỉ nghe tiếng thở dài. Thở dài cho một phận đời bèo bọt nổi trôi, cho vẻ đẹp bị bào mòn và che lấp. Người phụ nữ không còn cách nào khác ngoài việc để mặc cho người khác quyết định hạnh phúc của mình. biết bao giờ họ mới có được cuộc sống riêng tự lâp cho chính bản thân mình. Họ phải đau khổ biết bao để chịu đựng những thứ đao lí như thế.

Chỉ vẻn vẹn bốn câu thơ, nhưng Hồ Xuân Hương đã thật tài tình khi khắc họa được cả thân phận người phụ nữ cũng như vẻ đẹp của mình. Bằng sự trải nghiệm của mình, nhà thơ đã làm sống dậy trong người đọc lòng xót thương cho những người phụ nữ thời phong kiến.

Thảo Nguyên


Quay về trang chủ: Sách Hay 24H

Săn ưu đãi - Chương trình khuyến mãi từ tiki - Sách văn học càng mua càng được giảm giá
Sách cùng danh mục
Bức tranh cảnh sắc mùa thu trong Thu điếu [Câu cá mùa thu]

Bức tranh cảnh sắc mùa thu trong Thu điếu [Câu cá mùa thu]

Bức tranh vẻ đẹp thiên nhiên bắc bộ và cảnh sắc thu trong bài Thu điếu (Câu cá mùa thu) đẹp tựa...

Một hồn thơ yêu đời ham sống đến cuồng nhiệt trong Vội vàng

Một hồn thơ yêu đời ham sống đến cuồng nhiệt trong Vội vàng

Vội Vàng là tuyên ngôn về lối sống mới của nhà thơ Xuân Diệu, một bức tranh thiên nhiên căng tràn...

Hình ảnh người nông dân trong tác phẩm Lão Hạc của Nam Cao

Hình ảnh người nông dân trong tác phẩm Lão Hạc của Nam Cao

Lão Hạc trong tác phẩm cùng tên là một trong những hình tượng nhân tiêu biểu nhất cho phong cách viết...

Những chi tiết đắt giá trong Vợ chồng A Phủ

Những chi tiết đắt giá trong Vợ chồng A Phủ

Vợ chồng A phủ là một trong những tác phẩm tiêu biểu cho phong cách viết văn của Tô Hoài. Tác phẩm...

Bức tranh thiên nhiên và con người xứ Huế trong Đây Thôn Vĩ Dạ

Bức tranh thiên nhiên và con người xứ Huế trong Đây Thôn Vĩ Dạ

Một xứ Huế đẹp mộng mơ qua hình ảnh thôn “Vĩ Dạ” nhưng lại đượm buồn, nhung nhớ. Bài thơ mượn...

Những Bài Thơ Hay Và Nổi Tiếng Nhất Của Nhà Thơ Huy Cận

Những Bài Thơ Hay Và Nổi Tiếng Nhất Của Nhà Thơ Huy Cận

Huy Cận, nhà thơ của vạn dặm cô đơn, của nỗi buồn thế kỉ, là một trong những tác giả tiêu biểu...

Bức tranh tứ bình trong Việt Bắc của Tố Hữu

Bức tranh tứ bình trong Việt Bắc của Tố Hữu

Phân tích vẻ đẹp của bức tranh tứ bình trong bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu. “Việt Bắc” vẻ đẹp...

Những Bài Thơ Hay Nhất Của Nhà Thơ Nguyễn Khuyến

Những Bài Thơ Hay Nhất Của Nhà Thơ Nguyễn Khuyến

Những câu thơ của nhà thơ Nguyễn Khuyến đã cách ta hàng thế kỉ, nay lần giở lại vẫn thấy còn nguyên...

Giá trị hiện thực trong tác phẩm của Nam Cao

Giá trị hiện thực trong tác phẩm của Nam Cao

Nam Cao xứng đáng là bậc thầy trong khắc họa hiện thực, bức tranh hiện thực được thể hiện rất...

Những bài thơ hay nhất của nhà thơ Hàn Mặc Tử

Những bài thơ hay nhất của nhà thơ Hàn Mặc Tử

Hàn Mặc Tử là một trong những nhà thơ có phong cách thơ rất đặc biệt, một hồn thơ u ám và đẫm...

Những bài thơ hay nhất của nhà thơ Xuân Quỳnh

Những bài thơ hay nhất của nhà thơ Xuân Quỳnh

Nhà thơ Xuân Quỳnh, nữ thi sĩ có một hồn thơ vô cùng dào dạt và ngập tràn cảm xúc, khiến bất cứ...

Cuộc Đời và Sự Nghiệp Văn Chương Đại Thi Hào Nguyễn Du

Cuộc Đời và Sự Nghiệp Văn Chương Đại Thi Hào Nguyễn Du

Đại thi hào Nguyễn Du - Danh nhân văn hóa thế giới, là một trong những tác giả tiêu biểu nhất trên...

Sách đọc nhiều nhất
Tiểu Sử Và Sự Nghiệp Của Nhà Thơ Xuân Diệu

Tiểu Sử Và Sự Nghiệp Của Nhà Thơ Xuân Diệu

Cùng Sách Hay 24H tóm lược về tiểu sử cuộc đời, sự nghiệp và phong cách sáng tác của nhà thơ Xuân...

Tiểu Sử Và Sự Nghiệp Của Nhà Văn Nam Cao

Tiểu Sử Và Sự Nghiệp Của Nhà Văn Nam Cao

Nam Cao được biết đến là một nhà văn hiện thực phê phán, với ngòi bút vô cùng sắc sảo những tác...

Tiểu Sử Cuộc Đời Và Sự Nghiệp Của Nhà Thơ Hàn Mặc Tử

Tiểu Sử Cuộc Đời Và Sự Nghiệp Của Nhà Thơ Hàn Mặc Tử

Được mệnh danh là nhà thơ lạ nhất trong phong trào thơ mới, Hàn Mặc Tử như thổi vào nền thơ ca Việt...

Những Bài Thơ Tình Hay Nhất Của Nhà Thơ Xuân Diệu

Những Bài Thơ Tình Hay Nhất Của Nhà Thơ Xuân Diệu

Thơ tình Xuân Diệu - Tuyển tập những bài thơ tình hay nhất mọi thời đại của “Ông Hoàng Thơ Tình”...

Tiểu Sử Cuộc Đời Và Sự Nghiệp Của Nhà Thơ Huy Cận

Tiểu Sử Cuộc Đời Và Sự Nghiệp Của Nhà Thơ Huy Cận

Sách Hay 24H xin gửi đến bạn đọc bài viết tóm tắt về cuộc đời và sự nghiệp của nhà thơ Huy Cận....

Tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Tố Hữu

Tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà thơ Tố Hữu

Tóm tắt tiểu sử cuộc đời, sự nghiệp, quan điểm sáng tác của nhà thơ Tố Hữu & giới thiệu các...

Tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Tô Hoài

Tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Tô Hoài

Bài viết này SachHay24H.Com sẽ tóm lược tiểu sử và cuộc đời, phong cách sáng tác của nhà văn Tô Hoài....

Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác Nhà văn Nguyễn Minh Châu

Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác Nhà văn Nguyễn Minh Châu

Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn lớn của nền văn học Việt Nam hiện đại. Cùng Sách Hay 24H...

Tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Thạch Lam

Tiểu sử cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của nhà văn Thạch Lam

Thạch Lam nhà văn tài năng với những tác phẩm truyện ngắn nổi tiếng giai đoạn 1930-1945. Để hiểu...

Review sách hay, sách hay nên đọc tại Sách Hay 24H.