Hội hoạ đôi khi đơn giản chắt lọc chỉ như một nốt nhạc, nhưng đôi khi cũng như một bản tổng phổ hoành tráng, kiêu hùng, mà ở đó người xem chỉ cảm nhận và đừng hỏi vì sao hay tại sao, chỉ biết rằng nó hay, rung động, chạm khẽ khàng đến con tim đang còn lóng ngóng giữa hai bờ phôi thương. Và hội hoạ Đoàn Quỳnh Như là như thế, nàng nhìn thế giới với muôn ngàn trùng điệp vi vu vô tận gần xa, bàn tay và màu sắc, cộng với một trái tim yêu thế giới này vô ngần, tạo ra những tác phẩm vừa đủ để kêu gọi thiên nhiên và con người xích lại gần nhau hơn.

Đoàn Quỳnh Như đến với hội hoạ sau một thời gian dài làm thơ, viết kịch bản phim, ngao du đây đó ở nhiều nơi trên thế giới cùng với người bạn đời của mình. Có lẽ vì đi nhiều, nhìn thấy nhiều nên ở góc quan sát từ xa bởi một người có kinh nghiệm cảm và nhận, Quỳnh Như nhận thấy sự tươi đẹp của đất nước mình: ao hồ, sông biển, rừng núi bạt ngàn, trời xanh mây trắng… nên người hoạ sĩ mới trải lòng mình bởi những in dấu quê hương trên dặm dài đất nước. Đoàn Quỳnh Như cảm nhận hội hoạ qua con mắt của người làm thơ, nhìn hội hoạ qua nhiều cảm xúc giấu kín bởi nội tại thăm thẳm, từ cái nhạy cảm, từ cảm xúc yêu thương miền đất mẹ mới tạo nên trong tranh người nữ sĩ nét bút biết kể chuyện, ở đó Quỳnh Như nhìn về những cánh rừng xanh ngắt dãy Trường Sơn đại ngàn, nhìn về sông Thạch Hãn bao la chất chứa nhiều câu chuyện vui buồn nơi thuở ấu thơ, nhìn bầu trời non xanh nơi cửa Việt quê hương đầy sức sống mãnh liệt qua bao sóng gió. Vì thế nên khi rời quê hương, nỗi nhớ quê nhà, về những ngọn núi, đồi nương, ký ức về thời hậu chiến lúc hoạ sĩ còn bé dại… tất cả là những điều không phai nhạt càng làm cho người nghệ sĩ thêm trăn trở, cảm thấy lòng mình chưa phút nào nguôi về một quê hương đang thương tổn bởi dần mất đi sự nguyên sinh vốn có. Trong mỗi chúng ta, ai cũng có một quê hương, có những quê hương luôn được tự hào, có những quê hương được chôn chặt qua bao kỷ niệm. Như Chế Lan Viên từng nói: “Khi ta ở chỉ là nơi đất ở, khi ta đi đất bỗng hoá tâm hồn”, chỉ những ai khi xa quê hương, rồi một cơn mưa chiều nào đó nơi xứ người, hay một trận mưa đêm nghe tiếng ếch nhái thì nỗi nhớ quê càng cồn cào hơn. Và chính giây phút đó, là những phút giây người nghệ sĩ thăng hoa, nỗi nhớ cộng với cảm xúc trải lòng mình lên mặt toan và màu, cảm xúc dạt dào, những ám ảnh về quê hương, về đất Việt, về con sông con suối, về địa tầng cát đất được Quỳnh Như thể hiện qua từng nhát màu, từng nét cọ nhiều bằng tình cảm của người con xa quê. Tuy là cảm xúc vồn vã khi nghĩ về quê hương, nhưng xem tranh, ta cảm nhận người hoạ sĩ vẫn vẽ chậm rãi, vừa vẽ vừa hồi tưởng, Quỳnh Như biết điều tiết từng mảng màu, từng nét cọ, mỗi mảng miếng đều được người vẽ cân nhắc kỹ, mọi chi tiết trên tranh được người vẽ nhìn ngắm, đắn đo kỹ càng rồi mới đặt lên toan. Điều đặt biệt là trong tranh Quỳnh Như rất kiệm màu, chị quan niệm đơn giản là nâu thì đất, xanh là cây, từ đó các màu sắc đơn giản của chị cứ nhịp nhàng kể chuyện, những câu chuyện không bao giờ hết về những vẻ đẹp hùng vỹ của tổ quốc, rừng xanh, núi cao và biển sâu…

Đoàn Quỳnh Như nói: Có lúc ta thán phục trầm trồ trước cảnh vật của tạo hoá kỳ ảo, nhưng có lúc thương cảm cho làn da thớ thịt mẹ đất mang hết cam chịu chống chọi với thiên tai, biến đổi khí hậu khắc nghiệt hay cả dấu vết tương tàn đạn pháo, hố bom, do con người tạo ra, mẹ thiên nhiên luôn bao dung hứng chịu tất cả vào lòng để chữa lành rồi tiếp tục sinh sôi. Vì là người hoạ sĩ yêu từng nắm đất quê hương, nên chị đã xót xa, thấu cảm về nỗi đau khi từng ngày những cánh rừng tàn rụi, nhường chỗ cho đô thị hóa của con người, và những vùng đất đỏ loang lổ được hoạ sĩ kể trong tranh mình bằng chính nỗi đau của một người biết xót xa trước cảnh hoang tàn của rừng núi qua nhiều biến thiên của tự nhiên hoặc con người tàn phá. Hoạ sĩ đã kể về từ nơi chốn Đào nguyên huyền thoại cho đến nơi đất mẹ sinh ra người con gái tài hoa và đầy trăn trở, thương cảm chốn nhân gian này. Bởi một người tự truy vấn về mình để nói lên nỗi lòng của những con người biết thao thức trong đêm dài thế hệ, biết thổn thức con tim khi nhói lòng tiếc nuối cho mai sau, núi rừng này còn gì, địa tầng này còn gì, bầu khí quyển này còn gì…

Từ rừng lá hoang vu cỏ dại đến núi đồi trắng phếu vắng bóng cây, được hoạ sĩ tự sự, với nỗi lòng trăn trở từ những vệt bay, cọ màu chạy dài như mờ xa, để rồi nhấn nhá những trơ trụi lạnh lùng trong hoang tàn vắng dấu người đi. Từ nơi thuở hồng hoang rậm rạp, giờ đây núi đồi khát nước nhiều năm, người nữ sĩ tài tình kể chuyện, với tâm thế của một người biết lo xa, hoạ sĩ đã nói thay bao người khác, tiếc về núi đồi một thuở xanh rì, đất quê mẹ màu mỡ hay khô cằn, nơi đó vẫn còn in dấu chân ngày thơ dại của cô bé Quỳnh Như. Hoạ sĩ nhớ những dấu chân trần lạnh ngắt trong một sớm mùa đông xứ người, hay những trưa hè bỏng rát nơi cồn cát trắng hoang mang, trắng màu lau, trắng màu mưa rớt ướt mùa hè đỏ lửa… Những kỷ niệm với quê nhà tha thiết, nên khi ra đi, mỗi hạt cát mỗi dấu chân là mỗi nhớ thương trĩu nặng, vì thế nên từ bụi bờ lau lách đến kinh kỳ phố thị Sài Gòn đều được người hoạ sĩ khắc hoạ lên mặt toan, hoặc ẩn hiện, hoặc chân tả bằng thứ tình cảm của người con xa quê kể chuyện với những sắc màu và toan, từ đó nhiều tác phẩm ra đời dù ở bên trời phương ngoại, nhưng vẽ ở đâu thì những tình cảm, những dấu ấn quê hương không thể phai mờ trong tranh Quỳnh Như.

Bằng những tình cảm của một công dân có trách nhiệm, Đoàn Quỳnh Như đã tận hiến với cuộc sống này bằng một cuộc kể chuyện, Như kể về một hành tinh xanh, kể về một quê hương mong ước an bình. Mỗi bức tranh là một câu chuyện, một lời tự tình với người xem bằng trái tất cả những gì trìu mến nhất mà Quỳnh Như mang lại. Chúc chặng đường của người nghệ sĩ sẽ còn mãi thênh thang và đầy hứa hẹn miên trường.

Triển lãm cá nhân “Thiên Vũ” của Đoàn Quỳnh Như bởi giám tuyển Ngô Kim Khôi, đồng thời diễn ra hai nơi trong tháng 8 này:

- Tại TP.HCM: 02/8 - 10/8/2025, tại 22galery, số 22 Phạm Cự Lượng, Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh.

- Tại Huế: 16/8 - 23/8/2025, tại Trung tâm Liên Văn Hoá, 98 Bạch Đằng - TP. Huế.

Trần Vĩnh Thịnh