Yếu tố bền vững trong chính sách lao động bị xem nhẹ

Bị “đẩy ra đường” sau CPH

Không thể phủ nhận, sau CPH, các DN huy động thêm vốn để đầu tư công nghệ hiện đại, cơ cấu lại sản xuất làm cho người lao động (NLĐ) dễ mất việc làm. Tuy nhiên, cũng có không ít DN chỉ sau CPH một thời gian ngắn, NLĐ ồ ạt bị đẩy ra đường. Chẳng hạn, Công ty Cổ phần Sông Hương ASC (Thừa Thiên - Huế), sau năm tháng CPH, gần 200 công nhân bị chấm dứt hợp đồng với lý do “thu hẹp sản xuất, giảm chỗ làm việc”.

Tại Công ty Cổ phần XNK Da giày Sài Gòn (Bộ Công nghiệp), sau khi hoàn tất việc “mua lúa non” cổ phần ưu đãi của NLĐ với giá chỉ 2.500 đồng/cổ phiếu, công ty lập tức giải thể xưởng sản xuất, cho NLĐ nghỉ việc... Điều đáng nói, đây không phải là những trường hợp cá biệt.

Phúc lợi, tiền lương bị ăn chặn

Nhiều DN trong quá trình CPH còn xảy ra tình trạng ăn chặn mồ hôi, nước mắt của NLĐ. Tại Công ty Thực phẩm T.H (quận 12 - TPHCM), khi CPH, Chính phủ đồng ý cho công ty giữ lại 10,6 tỉ đồng từ quỹ lương thừa và gần 500 triệu đồng quỹ phúc lợi để NLĐ mua cổ phiếu. Nhưng thực tế, NLĐ không hề biết về khoản tiền này và cũng không được hưởng đồng nào. Tương tự, tại Công ty Cổ phần XNK Da giày Sài Gòn, khi CPH, hơn 8 tỉ đồng quỹ lương thừa của NLĐ cũng bị “bốc hơi”. Chỉ sau này, khi báo chí phanh phui, DN mới trả lại cho NLĐ.

Tình trạng đó càng gia tăng khi Chính phủ ban hành Nghị định 187/CP vào 2004. Nghị định này quy định cổ phần bán theo giá ưu đãi cho NLĐ phụ thuộc giá đấu bình quân. Điều này đã làm phát sinh tình trạng, một bộ phận cổ đông bên ngoài muốn thâu tóm quyền chi phối DN, đã vận động, chèo kéo NLĐ bán tiêu chuẩn ưu đãi hoặc bán cả cổ phần của mình. Thậm chí, có trường hợp, các cổ đông mua chuộc NLĐ liên kết với mình để “đấu” lại nhóm cổ đông khác nhằm giành phiếu cao tại đại hội cổ đông.

Nguy cơ một bước lùi trong chính sách

Để đẩy nhanh tiến độ CPH, Chính phủ sắp sửa ban hành nghị định thay thế Nghị định 187/CP về CPH. Có nhiều ý kiến cho rằng, đây là một “làn gió mát” cho tiến trình CPH. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lao động nhận định: Dự thảo nghị định mới về CPH là một bước lùi trong chính sách đối với NLĐ”.

Nếu như các Nghị định 28/CP, 44/CP và 64/CP đều có quy định chính sách đối với NLĐ nghèo thì Nghị định 187/CP và dự thảo nghị định lần này, chính sách cho NLĐ nghèo không được đề cập; cũng không có cơ chế để NLĐ giữ cổ phần như Nghị định 64/CP trước đây (NLĐ mua cổ phần ưu đãi không được chuyển nhượng trong 3 năm đầu kể từ khi mua). Nhiều quy định tiến bộ khác cũng không được kế thừa như chính sách về đào tạo, đào tạo lại cho NLĐ; chính sách đối với lao động dôi dư...

Nhiều cán bộ CĐ tại TPHCM cho rằng, CPH DN Nhà nước nếu chỉ dừng lại ở góc độ kinh tế đơn thuần thì chưa đủ mà phải tập trung vào tất cả các vấn đề khác như công bằng xã hội, lợi ích NLĐ, trợ cấp thất nghiệp, vấn đề việc làm...