Ngày 15/9/1945: Từ Phòng Quân giới đến Tổng cục Công nghiệp quốc phòng

Ngày 2/9/1945, Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thành lập, cùng với việc xây dựng, hoàn thiện bộ máy Nhà nước non trẻ, việc tổ chức xây dựng Quân đội cũng được khẩn trương tiến hành, nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ thành quả cách mạng và chính quyền non trẻ. Sức mạnh chiến đấu của quân đội là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố: con người, vũ khí, trang bị, nghệ thuật, cách đánh,… trong đó, con người và vũ khí là hai yếu tố cơ bản nhất. Vì vậy, cùng với xây dựng và phát huy nhân tố con người, việc sản xuất, trang bị vũ khí cho quân đội là rất quan trọng. Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức coi trọng phát triển vũ khí, trang bị để vũ trang toàn dân, lấy lực lượng vũ trang làm nòng cốt, bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng.

Với tư duy và tầm nhìn chiến lược, ngày 15/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh thành lập Phòng Quân giới trực thuộc Bộ Quốc phòng. Đây là cơ quan điều hành cao nhất của ngành Quân giới Việt Nam lúc bấy giờ, với hai nhiệm vụ: Thu thập, mua sắm vũ khí và tổ chức sản xuất vũ khí để trang bị cho quân đội. Thành lập Phòng Quân giới là bước đi khởi đầu hết sức quan trọng và cần thiết để tạo lập nền móng vững chắc cho ngành quân giới-công nghiệp quốc phòng sau này.

Trong những ngày đầu thành lập, ngành Quân giới đứng trước muôn vàn khó khăn, không có các cơ sở sản xuất cơ khí chế tạo, không có công nghệ, kỹ thuật sản xuất và vật tư, thiết bị, nguyên liệu cốt yếu. Trong thư gửi đồng bào toàn quốc nhân dịp “Tuần lễ Vàng”, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “…việc cần cấp và quan trọng nhất của chúng ta lúc này là việc quốc phòng”. Đông đảo các tầng lớp nhân dân, công nhân đã tự nguyện đóng góp sức người, sức của xây dựng các cơ sở sản xuất vũ khí cho cách mạng. Ngày 25/9/1945, đồng chí Võ Nguyên Giáp ủy nhiệm cho đồng chí Nguyễn Ngọc Xuân “có đủ quyền trưng thu các xưởng và tất cả các vật liệu cần thiết cho kỹ nghệ binh khí để củng cố quốc phòng”. Hàng loạt các tổ sửa chữa vũ khí và chế tạo vũ khí, các binh công xưởng ở các tỉnh, các khu từ bắc chí nam ra đời.

Trước tình hình nhiệm vụ mới, theo đà phát triển của Quân đội quốc gia, tháng 3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh tổ chức lại cơ quan Bộ Quốc phòng, trong đó Phòng Quân giới được nâng cấp thành Chế tạo Quân giới Cục để thống nhất tổ chức và đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu, sản xuất, sửa chữa vũ khí. Bằng ý chí và nghị lực phi thường, cán bộ, công nhân, các nhà khoa học Quân giới đã làm nên kỳ tích đầu tiên: Tập hợp lực lượng, quy về một mối những người thợ lành nghề, cán bộ quản lý, nhà khoa học, các thanh niên, các chủ xưởng, bà con nông dân… cùng tham gia đóng góp sức lực, trí tuệ chế tạo vũ khí, từ đó tạo nên một mặt trận “Quân giới nhân dân” chống xâm lược, bảo vệ thành quả cách mạng vừa mới giành được.