Nhạc sĩ Cường Tống: “Kiếm tiền ở Trung Quốc, tôi về Việt Nam làm thứ có thể lỗ”

Tốt nghiệp Thạc sĩ biểu diễn Piano tại Học viện Âm nhạc Trung Quốc, nhạc sĩ - nhà sản xuất Tống Đức Cường có gần 15 năm ở Trung Quốc và tham gia nhiều dự án âm nhạc, trong đó nổi bật nhất là "Hoạ bì" phiên bản năm 2024. Đang thành công với một ê-kíp làm nhạc phim, Cường Tống trở về nước khởi nghiệp mở phòng thu và tự tay thu âm cho mọi người. Anh phát hành 2 album khí nhạc và sắp tới là dự án sáng tác và trình diễn giao hưởng kết hợp nhạc tuồng chèo, mở đầu bằng Bóng đào liễu. Có vẻ như Cường đã “kiếm đủ” ở thị trường tỉ dân và giờ là lúc anh thoải mái muốn làm gì tùy thích?

Tôi mang câu hỏi này đến studio trên đường Tôn Đức Thắng để hỏi con trai của nhạc sĩ Đức Minh- tác giả Em là hoa Pơ Lang. Cuộc trò chuyện có sự chứng kiến và tham gia của vợ anh- Hoàng Hồng Nương. Điều thú vị Hoàng Hồng Nương là cháu ngoại của nhạc sĩ Chu Minh- chính là thầy của nhạc sĩ Đức Minh.

Hoạt động tích cực trong những lĩnh vực vốn coi là kén khách như nhạc cổ điển và nhạc dân tộc, anh có lường trước việc mình sẽ… bị lỗ?

- Tính lỗ lãi trong làm nghệ thuật chỉ mang tính tương đối. Mình có thể hụt một tí về mặt kinh tế nhưng lại được nhiều về mặt cảm xúc và còn hơn nữa. Chẳng hạn khi làm việc với các nghệ sĩ truyền thống, tôi còn học được rất nhiều và nhanh đến mức không thể nào nhanh hơn được nữa. Vì tất cả những gì gọi là tinh túy của nghệ thuật đó được họ cô đọng trong những câu rất đơn giản mình nghe hiểu luôn. Tất nhiên vẫn chỉ là “cưỡi ngựa xem hoa” thôi nhưng để được ngồi với các nghệ sĩ bậc thầy, để họ giảng giải cho mình đâu phải dễ.

Sau 2 buổi trình diễn Bóng đào liễu kín kháchtại giảng đường Lê Thánh Tông (Hà Nội), tôi nhận được nhiều phản hồi tích cực, tôi quyết định tiếp tục hợp tác với các nghệ sĩ của Siam nhưng lần này ở vai trò cầm trịch một dự án dài hơi kết hợp thính phòng giao hưởng với các thể loại âm nhạc truyền thống Việt Nam. Sau này nếu gặp được đối tác để thương mại hóa theo mô hình À Ố Show chẳng hạn thì quá quý. Còn lúc này nếu có lỗ tôi tự chịu chứ không để ảnh hưởng tới các nghệ sĩ đồng hành.

Hình như Cường về nước với mục tiêu ban đầu là làm nhạc phim, nay lại có sự chuyển hướng?

- Không phải chuyển hướng. Mà là sẵn sàng cho các cơ duyên. Tôi nhận được lời mời sáng tác cho Siam- một nhóm các nghệ sĩ thính phòng muốn kết hợp với nhạc truyền thống. Và Bóng đào liễu ra đời. Quá trình làm việc với các nghệ sĩ cây đa cây đề tạo cho tôi cảm hứng và rất nhiều động lực để lục lại kho sáng tác của mình. Trong đó đã có sẵn các phác thảo tôi viết dựa trên các chất liệu nhạc truyền thống, có cái đã hòm hòm 80% rồi. Nay chỉ việc mang ra hoàn thiện.

Anh về nước nghĩa là từ giã thị trường tỉ dân Trung Quốc?

- Tôi vẫn sẽ làm việc thông qua ê-kíp thôi. Ê-kip của tôi bên đó thuộc loại mạnh và có uy tín. Kể từ 2022, năm nào chúng tôi cũng có tác phẩm tham gia hòa nhạc năm mới của Trung Quốc.

Làm nhạc cho thị trường Trung Quốc rất rất mệt vì họ yêu cầu chỉnh sửa rất nhiều. Rất nhiều người bị… vợ con bỏ. Vì mọi người cứ phải đêm hôm mới làm được. Xong lại cứ ngủ một phát đến trưa, chiều dậy lại làm. Thế là vợ toàn phải đưa con đi học… Cuộc sống cứ trong vòng lặp đấy. Có rất nhiều người đã bỏ nghề vì không chịu nổi áp lực. Mấy ông anh làm nhạc trước tôi giờ chuyển sang làm sự kiện là chính.

Khi bắt tay vào một dự án, nhạc sĩ ở bên đấy có thể phải làm liên tục đến 2 tháng rưỡi không nghỉ ngày nào, mỗi ngày chỉ ngủ 4-5 tiếng. Thời điểm cực căng có khi 2-3 ngày không ngủ. Sau đấy là nát luôn, nằm không dậy nổi. Có thời điểm tôi từng hút thuốc. Đêm hôm đã thức rồi lại còn hút thuốc, càng hại

Sau đấy thấy không ổn chút nào, tôi bỏ hết cà phê, thuốc lá- những thứ làm mình bị phụ thuộc. Bắt đầu điều chỉnh lại. Về nước rồi lấy vợ, tôi hoàn toàn không làm đêm. Sáng dậy sớm cứ thế làm việc thôi, tôi thấy vẫn ổn.

Tôi cố gắng tránh để áp lực công việc tác động quá nhiều. Sau một dự án là tôi té đi chơi ngay, mà không nghĩ “phải sắp xếp việc này việc kia đã”… Tôi kệ hết, đã thấy cần phải đi là đi ngay.

“Chỉ có không ngủ cùng vợ con mấy tháng thôi”, vợ anh vừa tiết lộ thế?

- Đúng là khi nào rất căng, tôi phải ngủ phòng riêng vì tôi cần ngủ trong im lặng. Chứ con nhỏ hay quẫy đạp làm mình mất ngủ thì sáng hôm sau gần như không làm việc được nữa.

Phải chăng anh đã tích lũy được một khoản nhờ làm nhạc phim ở Trung Quốc và bây giờ khi về nước có thể bay bổng với những gì mình muốn?

- Cơ hội như Bóng đào liễu đến bất ngờ và quý giá. Không phải dễ dàng gặp được những nghệ sĩ rất yêu nghề, không màng kiếm được bao tiền từ dự án. Họ sẵn sàng kết hợp dự án tiếp theo. Cơ duyên lớn nên mình phải dành thời gian cho nó. Nói đến tiền thì nó cũng khó. Giá trị về nghệ thuật, cảm xúc mạnh hơn nhiều. Mình sẽ cày nhiều dự án khác bù vào.

Nghệ thuật thì giá trị về sau ngày càng lớn. Kể cả ở Việt Nam cũng bắt đầu cho thấy điều đó. Nhận thức về giá trị nghệ thuật từ phía nghệ sĩ và công chúng đều tốt hơn hồi xưa rất nhiều.

Ví dụ làm nhạc phim ở Việt Nam giờ thu nhạc cụ thật nhiều hơn hẳn những năm trước. Từ Mưa đỏ chẳng hạn, mọi người thấy giá trị của nhạc cụ thật, cảm xúc thật không thể thay thế. Nhà sản xuất đã thấy tầm quan trọng của thu âm thật. Khi sáng tác cho dự án thu âm thật, tôi sẽ tư duy khác hẳn với việc phải dùng âm thanh máy tính để mô phỏng. Một nốt rất đơn giản nhưng với nhạc cụ thật, cảm xúc sẽ khác hẳn.

Gần đây khi kết hợp với tôi, rapper Kimmese cũng chọn nhạc cụ thật. Khi tôi gửi bản thu thử đầu tiên, cô ấy rơi nước mắt luôn vì bài đấy viết về Hà Nội trong khi Kimmese ở trong Nam rất lâu rồi. Bài đấy là điểm mốc khiến Kimmese tìm lại cảm xúc để viết nhạc.

Việc viết ca khúc cho phim ở Trung Quốc có gì lạ?

- Có khi tôi làm việc trực tiếp với đạo diễn để có ca khúc cho phim, nhưng thường là sẽ thông qua một công ty chuyên thu mua bản quyền. Có thời điểm tôi bán 20 ca khúc cho một bên. Họ thấy hợp phim nào sẽ ghép vào. Phim nào nghe demo thấy thích, họ có thể sẽ liên hệ tôi để sửa lời cho khớp với phim hơn. Tới nay tôi đã phát hành 6 bài hát trong phim.

Nói chung lĩnh vực ca khúc ở Trung Quốc được vận hành thông qua các công ty mua bán bản quyền. Họ có kho demo ngoài sức tưởng tượng, có thể tới vài chục vạn bài. Họ sẽ cứ để đấy tới thời điểm phù hợp sẽ tung ra.

Các nơi nắm giữ bản quyền quyền lực rất lớn. Rất nhiều trường hợp họ nhìn thấy tác giả tiềm năng có thể ký hợp đồng dài hạn mua hàng chục đến hàng trăm tác phẩm. Đến khi nhạc sĩ đấy nổi, họ cứ lần lượt ra bài và thu tiền thôi. Một tác phẩm hot với thị trường Trung Quốc có thể nuôi một công ty như thế trong 20 năm. Trong quá trình đó họ vẫn đi thu mua tiếp.

Vì sao nghệ sĩ bên đó không tự phát hành bài hát mà phải thông qua công ty?

- Tiền tổ chức show bên đó quá cao so với Việt Nam, thuê địa điểm hay nhạc công đều rất đắt. Đó là một rào cản cực lớn cho nghệ sĩ.

Anh xử lý phần lời tiếng Trung thế nào?

- Tôi tự viết. Cũng có hợp tác với những người chuyên viết lời. Với những phim cổ trang chẳng hạn, có thể phải cần chuyên gia về lịch sử hoặc cổ văn viết lời. Hoặc đạo diễn, biên kịch hay người nắm sâu về phim đấy sẽ viết.

Anh có dự định gì cho mảng ca khúc tiếng Việt?

- Tôi có kho ca khúc tiếng Việt nhưng chưa đến thời điểm phát hành. Chẳng qua thời gian này đang dành hết tâm huyết cho khí nhạc. Chắc giữa năm nay sẽ xong thôi. Dù tôi viết cũng nhiều ca khúc nhưng thế mạnh của tôi vẫn là khí nhạc.

Bố anh định hướng cho anh trên con đường âm nhạc ra sao?

- Bố tôi không bao giờ nói rõ ràng định hướng. Ông cứ “ném” việc cho làm thôi. Tôi làm cho bố tôi nhiêu lắm. Một tháng giời, tôi “đánh vật” với vở Thạch Sanh của ông. Thời của ông, biên chế dàn nhạc nhỏ, phải dùng nhạc cụ này thay thế nhạc cụ kia. Nên việc của tôi là phải chỉnh sửa thành phiên bản hoàn chỉnh, rồi từ hoàn chỉnh lại chuyển soạn cho piano để mọi người có thể tập được. Đây là đề bài cực khó, tôi chưa làm bao giờ. Ca khúc của ông gần như tôi ngồi “cắt dán” hết. Vở Thạch Sanh tôi ngồi thu âm ông hát từ đầu đến cuối 1 tiếng 45 phút. Xong lại mix, master. Lúc đấy bố tôi khoảng 73-74 tuổi.

Ông còn vở Huyền tình lông ngỗng trắng cũng rất hay chỉ hơn 20 phút thôi. Vở này còn có một phiên bản nữa kết hợp với cải lương. Trong ngành cải lương ai cũng biết bố tôi, vì ông viết nhạc cho phải đến hàng nghìn vở.

Trước khi học nhạc, xuất phát điểm của ông là thuyết minh phim ở Nam Định. Rồi bố tôi theo học bác Tạ Tấn và nổi tiếng về ghi-ta, đi diễn khắp trong ngoài nước. Vào trường nhạc thì học sáng tác ông Chu Minh. Lúc nhà tôi chuyển lên Hà Nội, ông làm biên tập ở Hồ Gươm Audio. Ở tuổi thiếu niên tôi đã theo bố đến các phòng thu ở Hà Nội gặp rất nhiều nghệ sĩ, ca sĩ. Tôi cứ quan sát cách làm việc của ông mà học thôi.

Thường hay có tình trạng các nhạc sĩ phải ép con mình khi còn bé học nhạc. Nhà anh thì sao?

- Tôi được học piano năm lên 6, song không thích. Nhưng khi thầy tôi Nguyễn Hũu Tuấn bị ung thư, ông chỉ giữ lại 3 học sinh, trong đó có tôi. Sau đấy thầy nói chuyện rất nhiều với tôi, tôi mới nhận ra mình có khả năng về piano và âm nhạc. Sau thời điểm đấy tôi bắt đầu xoay hoàn toàn 180 độ, tập trung học hành.

Còn trước đó, có khi tôi trốn thầy một tháng (đủ thời gian để không bị lưu ban môn đấy), ngày nào cũng đi đánh bóng bàn. Tính tôi là dù không thích thì vẫn luôn hoàn thành tốt việc thi cử, điểm rất OK. Còn đã thích cái gì là rất tập trung đến mức quên các thứ khác.

Bóng bàn là lây bố tôi vì ông cũng rất thích chơi môn này. Bố không biết tôi bỏ học vì thầy không gọi, chứ bố tôi nghiêm lắm. Tôi không ít lần bị ăn đòn vì nói dối đi học nhưng lại trốn đi đá bóng chẳng hạn. Thầy Tuấn là bạn thân của bố tôi mà. Thầy bảo “cứ để xem thằng này nghỉ đến bao giờ”. Khi chuyện vỡ lở ra, vợ bác Tuấn còn gọi điện cho bố tôi bảo “không được đánh nó nhé”. Tôi nghe thấy hết.

Sự ra đi của thầy là một cú sốc lớn và cũng là động lực khiến tôi chăm học hơn. Lúc bác mất, tôi mới 12-13 tuổi. Thời điểm ấy rất quan trọng. Nếu muộn hơn thì tôi sẽ bị lỡ mất thời kỳ tốt nhất để phát triển kỹ thuật trong âm nhạc.

Một mốc quan trọng nữa trong sự nghiệp của tôi là cuộc thi piano tại Malaysia 3 năm sau. Trước khi lên thi, tôi không có cảm giác gì, chơi là chơi thôi. Nhưng khi đang chơi bài thứ hai trên sân khấu, tôi bỗng thấy sau gáy lạnh toát. Xong kiểu nó thông một phát! Sau thời khắc đấy, tôi cảm nhận được sân khấu, hơi thở và từng ngón đàn của mình. Từ đó trở đi, mọi thứ trong âm nhạc đều trở lên thuận lợi, cả về về biểu diễn lẫn sáng tác. Làm bất kể cái gì tôi cũng cảm thấy rõ ràng, tự tin và ra ý tưởng ngay. Cảm giác như mình được khai thông.

Tôi không hề cố gắng để đạt tới trạng thái đó. Nó xảy ra hoàn toàn vô tình. Vì tôi còn không muốn thi cuộc đó. Tôi không thích các cuộc thi nói chung. Nhưng sau cơ duyên đó, mọi giác quan của tôi trở nên nhạy hơn bình thường. Và tôi gần như ăn ngủ trên thư viện trường. Hầu như ngày nào cũng lên đó. Hồi đấy trường đã có một kho CD, DVD được số hóa. Bắt đầu đi dạy có tiền, bao nhiêu tôi dành mua hết CD, DVD, rồi đi in tổng phổ phân tích, nghe hết bản này bản nọ. Tôi cảm nhận được các nghệ sĩ đang làm gì, ý nghĩa ra sao, xử lý thế nào, ngừng nghỉ trong khoảng thời gian bao lâu tôi cũng tính được. Đến giờ cũng như vậy, những bản phối mà mọi người đưa đến, nếu tôi là người thu, tôi rất hiểu họ đang muốn gửi gắm những gì. Trực giác của tôi nhạy hơn. Đó là cái rất may mắn.

Kể cũng là một sự hy hữu. Anh có nghĩ tới nguyên nhân của nó?

- Lần đầu tiên tôi được diễn trong một khán phòng im lặng như thế. Có thể đấy là yếu tố khiến mình thông suốt. Vì tự dưng tôi cảm nhận được những âm thanh rất nhỏ mà mình chưa từng được nghe. Còn lại tôi cũng không hiểu tại sao.

Ở phần này, Cường Tống và Hoàng Hồng Nương - vợ và cũng là người quản lý của anh cùng trả lời.

Lấy chồng soạn nhạc chắc chắn phù hợp với bạn rồi nhưng bạn có… thực sự thích?

- Hồng Nương: Trước đây, tôi chưa bao giờ thích lấy chồng làm nghệ thuật. Vì nhà tôi nhiều người làm nghệ thuật quá rồi nên tôi… rất sợ. Bố tôi- họa sĩ Hoàng Hồng Cẩm hay ông nội tôi- họa sĩ Hoàng Lập Ngôn đều rất mơ mộng và đào hoa. Mỗi tối, bố tôi có thể mời đoàn quan họ về hát đến sáng, đêm nào cũng như dêm nào. Nó ảnh hưởng giấc ngủ của tôi, ảnh hưởng sinh hoạt gia đình, nên tôi rất bị ám ảnh.

Tôi thấy nề nếp nhà anh Cường khác hẳn, không bay bay như kiểu nhà tôi. Anh đi du học, quen tự lập. Mới đầu, tôi cũng đi làm công việc riêng của tôi là tổ chức sự kiện, vợ chồng nên có khoảng trời riêng thì tốt hơn. Nhưng sau khi anh mở studio, thêm nhân viên, khách khứa ngày một đông, mình anh không làm nổi, tôi về định giúp tạm thôi. Nhưng rồi anh xác định ra mắt album, việc càng nhiều hơn... Cuối cùng, chúng tôi thống nhất được cách làm việc lâu dài mà không bị kênh nhau. Tôi quản lý phòng thu, quản lý dự án. Anh Cường tập trung chuyên môn.

Lúc nào anh cũng trong tình trạng nghĩ ra cái gì đấy, muốn làm cái gì đấy. Nhưng anh có tư duy của nhà sản xuất chứ không chỉ thuần nhạc sĩ, nên dự án của anh đều thực tế và có thể làm được. Chỉ là nhân lực có hạn, tiền có hạn nên phải chọn lọc. Được cái hai vợ chồng rất lắng nghe nhau, tôn trọng ý kiến của nhau nên vẫn đồng hành được trong công việc.

Liệu bạn có gì muốn điều chỉnh chồng để anh ấy thêm phần hoàn hảo?!

Hồng Nương: Không phải tôi nịnh nhưng so với cuộc sống bây giờ và nhất là với giới nghệ sĩ cũng gọi là phức tạp thì anh Cường rất là OK. Anh ấy có thể sáng tác các thứ nhưng vẫn sẵn sàng trông con, bố mẹ có vấn đề gì vẫn sẵn sàng đưa đón. Anh ấy rất trọng gia đình. Chỉ có mỗi cái nhỏ nhỏ là hay quên. Hay quên lắm! Vợ dặn, mẹ dặn gì vừa nói xong quên luôn được ấy, không cho vào đầu. Kiểu của anh ấy là tập trung vào một việc, xong cái này mới sang cái kia. Suốt ngày bị mẹ phàn nàn về vụ đó thôi. Còn đâu tôi thấy quá được rồi. Đòi hỏi hơn nữa khó lắm.

Cường thử hình dung một cuộc sống không có Nương?

Cường Tống: Vẫn như trước, chỉ có làm việc và làm việc. Vì tôi thuộc dạng rất thích làm việc. Cứ sểnh ra là tôi làm, ban đầu cô ấy không chịu được. Vì tôi toàn trốn vợ đi làm việc. Thật sự là như thế. Vì mình quen cái guồng đấy rồi. Cảm giác lúc nào cũng thiếu thời gian để làm việc.

Trước đây, tôi cũng đã lên kế hoạch sẽ về nước trước tuổi 40. Nương thì là hàng xóm nên biết nhau từ bé. Nhưng Giáng sinh năm 2019, mối quan hệ của chúng tôi mới có sự thay đổi về chất. Khi đó, tôi dự định 2 năm sau sẽ về Việt Nam sống. Tôi phải tính toán thời gian ở lại để xây dựng mạng lưới quan hệ để dù có về Việt Nam vẫn làm tốt công việc bên đấy cùng ê-kíp. Nhưng vì COVID, tôi buộc phải về nước sớm hơn một năm và đầu 2021, chúng tôi cưới nhau luôn.

Thân thiết lâu như vậy, giờ lại sát cánh bên nhau, Cường đã có đủ cảm hứng để sáng tác một bài gì đó tặng riêng Nương?

Cường Tống: Với tôi, tác phẩm nào cũng là tặng cô ấy. Bất kể đoạn nhạc nào, thể loại nào đều dành cho gia đình. Gia đình luôn luôn là số một. Một gia đình nhỏ cũng là một thế giới nhỏ với đầy đủ tình cảm sắc thái.

Hồng Nương: Cạn lời (cười). Thôi cứ coi chắc là thế. Vì căn bản giai điệu của anh Cường tôi thấy lúc nào cũng tình cảm, thể hiện tác giả là người tình cảm. Tôi cũng cảm nhận rất rõ anh là người rất tình cảm, làm bố, làm con hay làm chồng cũng đều luôn cho thấy sự ấm áp nhất, nên là thôi chấp nhận được. Coi như tất cả tác phẩm dành cho mình. Như vậy tương lai toàn bộ tác quyền thuộc về mình. Nên giờ trả lương mình thấp hơn cả nhân viên, đành chịu vậy (cười).

Từ khi về Việt Nam, anh cảm thấy mọi việc diễn ra thế nào?

Cường Tống: Tôi ở nước ngoài có thể rất lâu nhưng cứ mỗi khi tôi tỉnh giấc trong đầu tôi vẫn hiện lên câu hỏi tại sao mình vẫn ở đây mà không phải ở Việt Nam. Vì rất nhớ nhà và luôn mong muốn trở về, trừ khi làm việc quá bận không còn thời gian để suy nghĩ về việc đó.

Ngay từ nước ngoài, tôi đã nghĩ về Việt Nam sẽ làm gì và giờ đây mọi thứ đang đi đúng hướng. Và tôi sẽ cố gắng đi đến tận cùng ý tưởng đấy. Cuộc sống từ khi về nước cũng cân bằng hơn, tôi có nhiều động lực hơn từ khi có con. Giờ đây tôi ưu tiên gia đình hơn công việc.

13 năm kể từ khi du học và làm việc tại thị trường tỉ dân, Cường Tống từng tham gia sản xuất âm nhạc, giám đốc âm nhạc, sáng tác ca khúc cho hơn 8 bộ phim truyền hình và điện ảnh bom tấn của Trung Quốc; Là nhà sản xuất, phối khí cho gần 80 ca khúc với đa dạng phong cách, thể loại đã được phát hành tại Trung Quốc; Cùng với đó là sản xuất nhạc Game, nhạc cho sự kiện thể thao lớn.Một số dự án Cường Tống từng tham gia tại Trung Quốc: Hoà âm, phối khí ca khúc “Nguyện Kiếp Sau” cho phim Họa Bì: Tình Tai (2024); Giám đốc âm nhạc, sản xuất nhạc phim cho phim Mười Ngày Đêm Kỳ Diệu (2020); Sản xuất nhạc phim, sáng tác và hòa âm ca khúc “Tu La Trường” phim Chiến Thần Thiếu Niên Chu Du (2020); Sáng tác và hòa âm ca khúc “Ẩn Tuyến” của phim Đường Chuyển Hạ: Song Sinh Linh Vực (2019); Tham gia sáng tác và hòa âm ca khúc “Nguyện Một Đời” cho phim Đường Chuyển: Thung Lũng Địa Ngục Hoa (2019); Sản xuất âm nhạc cho 2 phim Văn Triều Vinh và Đại Anh Hùng (2018); Sản xuất nhạc phim và ca khúc chủ đề phim Tam Quốc: Chiến Binh Bất Bại (2021). Hoà âm, phối khí nhạc kịch sân khấu 3D Mã Y Thần Chưởng (2019); Sản xuất âm nhạc cho Lễ khai mạc Đại hội Thể thao tỉnh Giang Tô lần thứ 19; Sáng tác nhạc game FPS quốc tế - SQUAD (2017).