Báo Việt Nam Độc lập và người Tổng Biên tập tài danh

Ngay số đầu tiên, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã lên án, vạch trần chính sách cai trị hà khắc ngu dân của thực dân Pháp:

“Đế quốc Pháp thật là ác nghiệt,

Làm dân ta dở dại dở ngu,

Biết gì việc nước, biết đâu việc đời”.

Số báo còn phân tích làm rõ bản chất âm mưu thủ đoạn thâm độc của thực dân Pháp: Tây cốt làm cho dân ta ngu, làm cho dân ta hèn. Ngu thì phải hèn. Ta ngu hèn thì nó dễ trị, dễ ăn hiếp, dễ bóc lột. Đồng thời bóc trần thủ đoạn tinh vi của chúng: Tây có hai cách làm cho ta ngu. Cách thứ nhất là bưng bít thông tin, không muốn cho ta tự do ngôn luận, tự do báo chí. Cách thứ hai là lừa gạt, bóp méo sự thật, lợi dụng cả báo Đông Pháp để làm những việc đó.

Trên cơ sở đánh giá, nhìn nhận như vậy, Người đã cho chúng ta thấy sự cần thiết ra đời Báo Việt nam Độc lập: “ Báo Độc lập hợp thời đệ nhất”; đồng thời, Người chỉ rõ mục đích của báo được gói gọn bằng mấy câu thơ, giản dị, mộc mạc, cụ thể, dễ hiểu:

“ Làm cho ta mở mắt mở tai”

...

“ Cho ta biết kết đoàn tổ chức,

Cho ta hay sức lực của ta.

Cho ta biết chuyện gần xa,

Cho ta biết nước non ta là gì”.

Báo Việt nam Độc lập nhằm tuyên truyền, giáo dục, khơi dậy lòng yêu nước, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và phương pháp tổ chức lực lượng cách mạng cho nhân dân ta. Đồng thời thức tỉnh, giác ngộ mọi người trước chính sách đô hộ ngu dân của thực dân Pháp. Làm cho dân ta hiểu về lịch sử đất nước, dân tộc của mình cùng những sự kiện diễn ra trong nước và trên thế giới đương thời. Tất cả những điều đó cốt để đạt tới mục đích: tập hợp, động viên lực lượng trong xã hội hướng tới cuộc đấu tranh cách mạng giành độc lập tự do cho dân tộc. Tôn chỉ, mục đích của báo rất rõ ràng đã được quán triệt xuyên suốt, tập trung nhất quán trong từng số báo được xuất bản.

Về nội dung chủ yếu của báo, kết cấu mỗi số báo thành bốn mục chính: Những câu tuyên truyền in trên đầu trang nhất, Xã luận, Tin trong nước và thế giới, Vườn văn. Bên cạnh đó, thường có thêm mục “ Ủng hộ báo” khuyên đồng bào nên xem báo và biểu dương các cá nhân, tổ chức ủng hộ báo do Việt Minh xuất bản. Qua các số báo, nội dung chi tiết được phản ánh phong phú, sinh động. Song nổi bật nhất là tập trung vào các chủ đề tư tưởng:Khơi dậy lòng yêu nước, lòng tự hào, tự tôn của dân tộc Việt Nam, kêu gọi mỗi người nêu cao ý chí đấu tranh giành độc lập, tự do, hô hào động viên đồng bào đoàn kết một lòng đứng lên theo Đảng làm cách mạng, ủng hộ Mặt trận Việt Minh.Người viết:

“ Việt Nam độc lập thổi kèn loa.

Kêu gọi dân ta trẻ lẫn già.

Đoàn kết vững bền như khối sắt

Để cùng nhau cứu nước Nam ta!”.

Sau đó là hàng loạt bài liên tiếp của Người: “Mười chính sách của Mặt trận Việt Minh”, “Phụ nữ”, “Kêu gọi thiếu nhi”, “Công nhân”...., lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã kêu gọi các giai tầng trong xã hội, mọi người phải đồng tâm, toàn ý trong đấu tranh cách mạng:

“ Khuyên ai xin nhớ chữ đồng

Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh”.

Từng câu chữ gọn gàng mà hàm chứa nội dung lớn, sâu sắc.

Thấu hiểu nỗi thống khổ cùng cực của nhân dân, bênh vực lợi quyền cho dân, vạch trần tội ác của kẻ thù, chỉ đường dẫn lối cho nhân dân làm cách mạng thì mới tự cứu được mình, là đề tài thường xuyên của Báo Việt nam độc lập. Trong bài “Dân cày”:

“Thương ôi, những kẻ dân cày

Chân bùn tay lấm suốt ngày gian lao

Lại còn sưu nặng thuế cao,

Được đồng nào đều lọt vào túi Tây”

...

“Muốn phá sạch mối bất bình

Dân cày phải kiếm Việt Minh mà vào”

...

“Nhịp này là nhịp trời cho

Lo cứu nước tức là lo cứu mình”.

Mặt khác, người còn phân tích rõ cả thực dân Pháp và phát xít Nhật đều là kẻ thù của dân tộc, dân ta phải chịu cảnh lầm than “một cổ hai tròng”, bị chúng áp bức bóc lột thậm tệ dã man. Do đó, không kể giàu, nghèo, bất kỳ sĩ, nông, công, thương đều phải đánh Tây đuổi Nhật.

Đoàn kết toàn dân trở thành sức mạnh tổng hợp chiến đấu và chiến thắng kẻ thù là chuyên đề đậm nét trên các trang Báo Việt Nam Độc Lập.Trước hết, lãnh tụNguyễn Ái Quốc khẳng định, sự tất yếu phải đoàn kết lại, trong bài “Ca sợi chỉ”, Người lấy hình ảnh cụ thể một đoá hoa bông “yếu ớt vô cùng” rồi thành sợi chỉ dài “mỏng manh”, sau đó:

“ Nhờ tôi có nhiều đồng bang

Họp nhau sợi dọc, sợi ngang rất nhiều”.

Khi thành tấm vải mỹ miều thì:

“ Đố ai bứt xé cho ra,

Đó là lực lượng, đó là vẻ vang”

Người kết luận: “ Muốn sống thì ta phải mau mau đoàn kết lại đánh đuổi Pháp, Nhật, giành lấy quyền độc lập, tự do”. Độc lập, tự do mang lại cuộc sống hạnh phúc, bình đẳng, ấm no cho dân tộc, nhưng phải khẩn trương đoàn kết để đánh đuổi kẻ thù, đó là cái giá của sự sống. Hơn nữa, Người rất coi trọng vai trò và sức mạnh vô địch của sự đoàn kết “Không có gì mạnh bằng đoàn kết/có kết đoàn mới đánh tan quân thù”. Thậm chí đoàn kết sẽ có tất cả. Trong bài “Súng ở đâu”, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã phân tích cho đồng bào: “Đoàn kết cần hơn súng ống vì không đoàn kết thì có súng cũng vô dụng”, “Đoàn kết được thì sẽ có súng vì “không cần nhiều chỉ mỗi người quyên 1 hào thì cả nước đã có 2 triệu đồng bạc. Đem tiền đó mà mua súng thì cũng khá nhiều”, “Đoàn kết tức là súng....”. Như vậy đoàn kết chẳng những là ngọn cờ tập hợp lực lượng tổ thành sức mạnh vĩ đại của quần chúng, mà đoàn kết còn là phương tiện, là vũ khí sắc bén chiến đấu. Tinh thần đoàn kết sẽ chuyển hoá thành sức mạnh vật chất to lớn đè bẹp quân thù. Những nội dung này rất phùhợpvới sự hình thành và phát triển của Mặt trận Việt Minh.

Tờ báo còn mở rộng nhãn quan cho quần chúng nhân dân bằng những thông tin về tình hình trong nước và thế giới, trong các bài “Nga - Đức chiến tranh”, “Thế giới đại chiến và phận sự nhân dân ta”, “Chinh phụ ngâm của người Đức”..., lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã phân tích một cách khoa học tình hình thế giới và người tiên đoán quả quyết khi Đức bại thì Nhật cũng sẽ thua:

“Thử xem trong cuộc chiến tranh

Thế nào Nhật cũng tan tành tả tơi”.

Về hình thức, nghệ thuật trình bày và sự phát hành của tờ báo, khuôn khổ tờ báo không to, có kích thước 20 x 30 cm, với 2 trang in chữ to. Mỗi tháng báo ra đều 3 kỳ vào các ngày 1, 11, 21. Với kích thước nhỏ gọn như vậy rất phù hợp điều kiện khó khăn về giấy và dễ mang theo người trong hoàn cảnh bí mật, thuận lợi khi sử dụng. Nhưng điều mà đáng chú ý hơn là, qui định độ dài các bài báo, ngôn ngữ phải phù hợp với đối tượng đọc báo là quần chúng nhân dân, trước tiên là bà con các dân tộc Cao Bằng. Người luôn yêu cầu, các bài viết phải ngắn gọn, không quá 100 chữ, dùng từ dễ hiểu. Đồng chí Thế An được Người trực tiếp dạy chữ, sự tiếp thu của đồng chí khó khăn. Để đảm bảo tờ báo phù hợp với trình độ nhận thức của nhân dân, tư cách là Tổng biên tập, Người lấy khả năng nhận biết của đồng chí Thế An làm thước đo để duyệt các bài báo trước khi đưa vào in. Do vậy, được đồng bào háo hức đón nhận, nên số báo quí như vàng, mỗi tổ Việt Minh chỉ được vài tờ.

Hơn nữa, mục Vườn văn rất hấp dẫn bạn đọc, các bài tuyên truyền về đường lối, phương pháp cách mạng được hoá thân một cách sinh động nhẹ nhàng, dễ cảm thụ và đầy tính thuyết phục vào các bài thơ, ca, diễn ca. Hầu hết các số báo đều có như vậy. Phần lớn tác giả sử dụng lối thơ lục bát, thất ngôn bát cú, theo âm điệu của phong cách truyện Kiều, Chinh phụ ngâm..., rất quen thuộc với nhân dân ta. Ai đã đọc qua đều dễ thuộc, dễ nhớ, dễ đi vào lòng người.

Tờ báo thật sự may mắn có một Tổng biên tập tài danh vừa là nhà báo tuyệt vời. Hầu hết các bài viết, các bài thơ, diễn ca trên trang báo đều là do tác giả lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng tác, biên soạn một cách tài tình. Cho đến nay đã hơn nửa thể kỷ, nhiều cán bộ quần chúng vẫn thuộc từ đầu đến cuối những bài thi ca do Người sáng tác. Người còn là hoạ sĩ vẽ tranh minh hoạ, trình bày từng số báo, làm cho chất lượng tờ báo được nâng cao. Những năm tháng ấy, lãnh tụ Nguyễn Ái quốc làm việc say sưa không hề mệt mỏi, dồn tâm lực dồi dào cho tờ báo mặc dù bận rất nhiều công việc. Nhờ vậy, mà Báo Việt nam Độc lập có sức sống mãnh liệt, là tờ báo có tuổi thọ cao nhất của báo chí cách mạng Việt nam xuất bản tới 100 số trong hoàn cảnh bí mật trước Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Ảnh hưởng của báo không chỉ dừng lại ở phạm vi Cao Bằng mà có sức lan toả trên phạm vi khu vực và trong nước, vượt xa cả không gian, thời gian. Phương pháp tuyên truyền của lãnh tụ Nguyễn ái Quốc đã đạt đến đỉnh cao nghệ thuật, một hình mẫu của báo chí cách mạng xuất bản bí mật trước khi nhân dân ta giành được chính quyền.

Trải qua bao nhiêu năm, đến nay, hình mẫu Báo Việt Nam Độc lập với những kinh nghiệm quí báu của nó vẫn còn nguyên giá trị để chúng ta chiêm nghiệm và học tập. Lịch sử mãi mãi khắc ghi người Tổng biên tập tài danh, kết tinh trong mình một nhà cách mạng lớn, nhà báo, nhà thơ, hoạ sĩ, nhà văn hoá kiệt xuất của dân tộc Việt Nam và thế giới.