TM – TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG và TỔNG HỢP ở SÀIGÒN-CHỢ LỚN và GIA ĐỊNH trước năm 1975 (76…91) | Vinh Danh QLVNCH và Bảo Vệ CỜ VÀNG | Page 3

78-Trường Chân Phước Liêm Đường Phan Thanh Giản Quận Gò Vấp, Gia Định

Trường Chân Phước Liêm là trường trung học tư thục đệ nhị cấp công giáo thành lập vào năm 1961 bởi dòng Đa Minh và được điều hành bởi chính các linh mục thuộc dòng tu này.

Theo tài liệu [1] : Tên trường là Chân Phước Liêm có hai nghĩa. Một là lấy sự chân thành, phước bình an và tính liêm khiết để noi theo. Hai là lấy tên Thánh Bổn Mạng Tử Ðạo Chân Phước Vincent Phạm Hiếu Liêm. (Xem lược sử Thánh Vincent Phạm Hiếu Liêm trình bày trong Phụ đề 1).

Trường tọa lạc ở quận Gò Vấp, gần Ngã Ba Chú Ía, phía sau lưng Tổng Y Viện Cộng Hòa. (Phụ chú : Ngã Ba Chú Ía là giao điểm của đường Phan Thanh Giản với đường Hương Lộ số 17. Người ta nói ngày trước tại ngã ba này có một người Hoa tên là Ía (hay Hía) làm nghề thủ công và có tiệm chạp phô nên nên người Sàigòn gọi khu vực này thành ngã ba Chú Ía. Tổng Y Viện Cộng Hòa nằm trên đường Hương Lộ số 17, kế bên là Trung Tâm Tiếp Huyết. Xem thêm chi tiết về Tổng Y Viện Cộng Hòa trong Phụ đề 2).

Dưới đây là vài hình ảnh của trường trích từ tài liệu [2,3] :

Theo tài liệu [4,5] : Các linh mục dòng Đa Minh thành lập ngôi trường Chân Phước Liêm với mục đích phụng sự chứ không phải là kinh doanh. Vì khu vực của ngôi trường là của dân nghèo ở ngoại ô Sàigòn với nhiều tệ nạn xã hội, các linh mục muốn gom các em còn ở độ tuổi thanh thiếu niên trong những khu xóm nhỏ ở đây lại để giáo dục, dạy dỗ các em nên người, tránh xa những cạm bẫy xã hội rình rập bên ngoài. Hình ảnh các cha ví von cho ngôi trường Chân Phước Liêm thật là đẹp: Sen trong bùn. Một đóa sen nở ra trong đầm mà chẳng hôi tanh mùi bùn. Ngược lại, sen nở tỏa hương thơm, làm đẹp cho chốn trước đây chỉ có bùn nhơ. Đầm sen trở nên một hình ảnh thanh tịnh.

Và các học sinh không nhất thiết phải có đạo Công Giáo. Một cựu học sinh Châu Phước Liêm 1964-1972 cho biết: “Tuy trường này là một trường của Công Giáo, nhưng tôi là người đạo Phật, tôi vẫn được vào học vì họ không phân biệt tôn giáo mà chỉ vì muốn giúp cho các cư dân nghèo ở đây thôi.

Các cha gom các em lại từng bước, dần dần tạo cho các em một mái ấm thứ hai để nương tựa bên cạnh gia đình của mình.

Theo tài liệu [1,4] : Ngày khai giảng vào năm 1961, trường chỉ có duy nhất một lớp đệ thất (lớp 6), còn lại là các lớp tiểu học. Sang đến năm sau mở thêm lớp đệ lục (lớp 7) để đón các em từ lớp đệ thất lên, đồng thời nhận thêm các em mới vào lớp đệ thất.Từ đó, trường tiến dần lên sau mỗi niên khóa và nhanh chóng tổ chức được đến các lớp đệ nhất cấp và sau đó đệ nhị cấp như các trường trung học công lập khác. Do đó mà anh chị em các lớp thuộc nhiều niên khóa khác nhau đều biết nhau cả vì đã có cùng nhau một thời gian dài cùng dưới mái trường này.”

Theo tài liệu [6] : Từ tháng 5 năm 1962, Hội Dòng Nữ Đa Minh Thánh Tâm đã gởi một số chị đi dạy học tại trường Chân Phước Liêm.

Các giáo sư từng dạy tại Chân Phước Liêm theo tài liệu [1,7] : Các thầy Thành, thầy Nhiên, thầy Hà Thúc Như Hỷ, cô Kim Uyên, cô Phạm Ngọc Anh, Sơ Kim Mai, thầy Trần Văn Chí, thầy Chu Ngọc Trì, thầy Phạm Đình Tuân và cô Bội Tú , thầy Uông Trung Mẫn, thầy Đặng Đăng Giai, thầy Cô Đỗ Hữu Nghiêm…( là những giáo sư dạy ở nhiều trường trung học tại Sàigòn nên nhiều học sinh biết).

Cách nhận học sinh vào học của trường đối với các gia đình nghèo cũng rất đặc biệt . Tiền học phí các cha lấy chỉ ở mức tượng trưng. Học sinh học giỏi thì có học bổng. Nghèo quá thì còn được miễn cả học phí. Buổi sáng, có lúc học sinh nghèo được phát sữa và bánh mì nữa. Mái trường nhỏ này quả thật là một mái ấm cho lũ học sinh nhỏ. Các anh chị em chung một gia đình nay lại lần lượt dắt díu nhau vào học cùng trường. Tối xum họp ở nhà với cha mẹ. Sáng quây quần với thầy cô trong trường.

Một cựu học sinh Châu Phước Liêm 1964-1972 cho biết: “Những linh mục trong ban điều hành lấy tiền học phí rất rẽ cho những cư dân nghèo và có những em học sinh trong những gia đình nghèo quá thì được miễn phí.” (tài liệu [5]).

Một cựu học sinh khác (tài liệu [1]) còn nhớ là ‘’Tuy là trường tư, học sinh phải đóng học phí, nhưng những học sinh nghèo mà xuất sắc nhà trường đã miễn cho khỏi đóng học phí. Nếu là học sinh giỏi cũng được bớt từ 50% đến 75% học phí.”

Trường nhỏ, mỗi cấp lớp chỉ có chừng dăm ba lớp. Trường nhỏ có cái thân tình mà trường lớn không có được. Học sinh ở các cấp lớp khác nhau đều biết nhau, chơi với nhau, giúp đỡ nhau trong học tập. Bạn học với nhau thì chơi luôn cả với anh chị em của bạn mình. Tinh thần tương trợ vì vậy mà dễ phát triển. Trường có cả nam lẫn nữ học chung. Chắc cũng vì vậy mà trường có nhiều mối tình học trò dưới hàng phượng vĩ của mình. Rất nhiều mối tình Chân Phước Liêm đã nên duyên vợ chồng sau này.

Hình nữ và nam sinh trích từ tài liệu [2,3]

Chương trình dạy dỗ cho học sinh của trường không chỉ chú trọng vào kiến thức, mà còn đặt nặng phần giáo dục nhân cách, các sinh họat học đường để tách các em học sinh xa khỏi những tệ nạn xã hội. Trường tuy nhỏ, nhưng cũng thành lập được Đoàn Hướng Đạo Chân Phước Liêm là Thiếu Đoàn Nhuệ Giang của riêng mình” .

Chỉ có sáu năm sau khi thành lập,vào ngày 20 (hay 21?) tháng 3 năm 1967, trường Chân Phước Liêm và các học sinh vinh dự được Cha Bề Trên Tổng Quyền Aniceto Fernandez và phái đoàn đến gặp gỡ và thăm viếng nhân dịp ngày thành lập Tỉnh Dòng Đa Minh tại Việt Nam với thánh hiệu “Nữ Vương Các Thánh Tử Đạo”.

Gặp gỡ các học sinh trường Chân Phước Liêm (Gò Vấp)

Trường có đội túc cầu. Một thành viên đã mô tả đội bóng của mình thật dễ thương: đồng phục chỉ có áo đồng phục , người có giầy người không. Cũng chẳng sao, niềm vui và sức khỏe là mới là mục tiêu chính.

Trường cũng có ban văn nghệ . Hằng năm có chương trình văn nghệ Giáng Sinh. Có đi hội diễn văn nghệ với các trường bạn.

Văn nghệ (bỏ túi)

Các họat động xã hội, từ thiện được các cha đặc biệt chú ý. Trường thường xuyên tổ chức các chương trình ủy lạo chiến sĩ. Các nữ sinh Chân Phước Liêm thêu khăn, viết thư, đi hát để ủng hộ tinh thần chiến sĩ Việt Nam Cộng Hòa. Các cô đã trở thành người em gái hậu phương cho đất nước thời chinh chiến.

Các cha còn tổ chức cho các em vận động quyên góp để giúp đỡ người nghèo. Ngẫm nghĩ thấy mà thương, các em học sinh nghèo mà vẫn đi quyên góp để giúp đỡ những người nghèo hơn mình.

Bởi vì tinh thần bác ái là món quà vô giá mà Chúa ban cho nhân lọai, đâu có phân biệt người giàu, người nghèo. Chính trong tinh thần phụng sự xã hội, tương thân tương ái như vậy, vào năm 1971, hội Cựu Học Sinh Chân Phước Liêm được thành lập. Cựu học sinh về lại trường để giúp đàn em trong chuyện thi cử, phụ các cha tổ chức các chương trình ủy lạo đồng bào bị bão lụt… Đây là một đặc điểm hết sức nghĩa tình của hội Cựu Học Sinh Chân Phước Liêm.

Dưới đây là ký ức đẹp đẽ sâu đậm , chân thật ,lâu dài trong lòng của một số cựu học sinh :

Theo tài liệu [4,5] : “Trong sân trường có hàng phượng vĩ màu đỏ rực rỡ mỗi khi hè về, và những chiếc áo dòng màu trắng thánh thiện của các linh mục trong ban giám hiệu. Đó là những hình ảnh in sâu đậm trong ký ức của chúng tôi. Nếu nói về sự thân tình của thầy và bạn, còn có thêm danh xưng gọi thầy bằng tiếng cha nữa, như Cha Đoàn Thiệu, bề trên của tu viện. Linh mục là hiệu trưởng đầu tiên của trường. Ngài thật tốt lành, lúc nào cũng nở những nụ cười thật đôn hậu đối với học sinh.”

Một cựu học sinh Châu Phước Liêm 1964-1973 khác, kể: “Ngày xưa dưới mái trường thân yêu này thì những học sinh đều có niềm vui và kính trọng linh mục Hà Viễn Lự, chức vụ của thầy là phụ tá hiệu trưởng và tổng giám thị , mà đám học trò của chúng tôi đặt biệt danh cho thầy là Lucky Luke. Lý do là vì linh mục rất nghiêm túc, cứ học sinh nào mà đi trễ chút xíu thôi thì linh mục bắt quỳ gối liền, ngay kể cả cô em út của ông. Thầy nhỏ con, cứng rắn và anh hùng giống như nhân vật Lucky Luke trong hình hoạt họa.”

“Chân Phước Liêm là ngôi trường đã cho tôi rất nhiều kỷ niệm đặc biệt. Lúc tôi mới vào học thì chưa hiểu biết gì về tình thầy trò, tình bạn hữu. Nhưng đến khi đến lớp Đệ Tam, Đệ Nhị thì tôi thấy có một số đàn anh phải rời xa trường để vào quân ngũ thì tôi mới biết cảnh chia tay của tình bạn học rất thấm thía và cảm động vô cùng, mới hiểu biết thêm về tình yêu quê hương đất nước trong thời điểm chiến tranh. Trường Chân Phước Liêm đã cho tôi về kiến thức và nhiều bài học trong lứa tuổi trưởng thành mà tôi không bao giờ quên được” (tài liệu [5]).

Cựu giáo sư Chu Ngọc Trì dạy học tại Chân Phước Liêm 1973-1975, chia sẻ: “Đối với tôi, cựu học sinh Châu Phước Liêm ngày xưa học rất ngoan, biết kính trọng thầy cô vì đây là một ngôi trường dòng Công Giáo nên kỷ luật rất nghiêm túc đối với học sinh. Cho đến khi ra hải ngoại thì các em rất đoàn kết, và vẫn giữ tinh thần tôn sư trọng đạo’’.

Hình kỷ niệm các linh mục giám hiệu và nữ sinh (áo dài trắng) trích từ tài liệu [3]

Theo tài liệu [5] : Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, cùng với vận mệnh chung của đất nước, mái trường Chân Phước Liêm và học sinh tan tác. Trường Chân Phước Liêm bị ngụy quyền cộng sản tịch thu và đổi tên thành Trường THPT Gò Vấp, và không còn thuộc về các linh mục của dòng Đa Minh nữa. Kẻ ở lại, người bỏ quê hương ra đi. Cái tên Chân Phước Liêm chỉ còn là nỗi nhớ trong tâm tưởng của các cựu học sinh và các giáo chức.

Phụ đề 1 : Lược sử Thánh Vincent Phạm Hiếu Liêm

Theo tài liệu [8] :

Vinh Sơn Phạm Hiếu Liêm (còn được gọi là Vinh Sơn Lê Quang Liêm, Vinh Sơn Hòa Bình, Vicente de la Paz (1732 - 1773) là một linh mục Dòng Đa Minh và là một vị thánh tử đạo Việt Nam.

Phạm Hiếu Liêm sinh năm 1732 tại làng Trà Lũ, phủ Thiên Trường, nay thuộc xã Xuân Phương, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Năm 1744, ông vào tu trong Nhà Chung tại Lục Thủy. Sáu năm sau, ông được linh mục Espinoza (tên Việt là Huy) chọn vào số các thanh niên hưởng học bổng của Vua Felipe V của Tây Ban Nha, gởi đi du học Manila, Philippines. Sau khi học xong tam khoa và tứ khoa tại Trường đại học San Juan de Letran, ông theo chương trình giáo dục đại học của Viện Đại học Santo Tomas trong khi vẫn cư trú tại trường cũ. Sau khi tốt nghiệp, tháng 9 năm 1753, cùng với ba bạn đồng môn cũng là đồng hương Đàng Ngoài của mình, thầy Liêm xin gia nhập Dòng Đa Minh. Năm sau, ông và các bạn tuyên khấn trọng thể, ông lấy tên hiệu là Vinh Sơn Hòa Bình (Vicente de la Paz). Năm 1758, ông thụ phong linh mục và hồi hương vào ngày 3 tháng 10 cùng năm.

Ngày 20 tháng 1 năm 1759, linh mục Vinh Sơn Phạm Hiếu Liêm đến Trung Linh và được bổ nhiệm làm giáo sư chủng viện của Địa phận Đông Đàng Ngoài được đặt tại đó. Sau một thời gian, ông lần lượt đảm nhiệm các xứ đạo như Quất Lâm, Lục Thủy, Trung Lễ, Trung Linh, Trung Lao và kiêm luôn cả vùng Lai Ổn sau khi linh mục Jacinto Castañeda (tên Việt là Gia) bị bắt. Trong thời gian đó, ông Hoàng Sàu là em của chúa Trịnh Doanh đã được ông rửa tội trước khi mất.

Ngày 1 tháng 10 năm 1773, linh mục Liêm đang chuẩn bị cho các giáo hữu ở Lương Đống mừng lễ Đức Mẹ Mân Côi thì bị quân lính vây bắt tại nhà một giáo dân tên là Nhiêu Nhuệ. Ông cùng hai cậu giúp lễ bị giải đến quan chánh tổng Xích Bích và bị giam tại đây 12 ngày. Sau đó, ông bị giải về Phố Hiến và gặp lại linh mục Gia đang bị giam ở đó. Ngày 20 tháng 10, hai linh mục Liêm và Gia cùng hai cậu giúp lễ bị giải lên kinh đô Thăng Long gặp chúa Trịnh Sâm, riêng hai ông phải mang gông đề 4 chữ Hoa Lang Đạo Sư (tức giáo sĩ Công giáo). Ngày 4 tháng 11, chúa Trịnh tuyên án trảm quyết hai linh mục Liêm và Gia và sẽ hành quyết sau 3 ngày. Ngay ngày hôm đó, chúa Trịnh đại xá cho riêng ông nhưng ông lên tiếng rằng ông và linh mục Gia phải chung bản án: cùng bị kết án hoặc cùng được thả. Sau cùng, bản án không thay đổi, hai linh mục bị hành hình tại pháp trường Đồng Mơ, thi hài họ được an táng tại Nhà thờ Trung Linh.

Giáo hoàng Piô X suy tôn chân phước cho linh mục Liêm vào ngày 20 tháng 5 năm 1906. Ngày 19 tháng 6 năm 1988, Giáo hoàng Gioan Phaolô II suy tôn ông lên bậc hiển thánh.

Thánh Phạm Hiếu Liêm là đồng bảo trợ của Trường San Juan de Letran mà ông từng học, đây là một trong những trường đại học cổ nhất Philippines và châu Á nói chung.

Phụ đề 2 : Tổng Y Viện Cộng Hòa

Theo tài liệu [9] : Tổng Y viện Cộng Hòa ở Sàigòn là quân y viện lớn nhất của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa với 550 giường năm 1965, sang thập niên 1970 tăng lên 1800 giường.

Chỉ cần nhìn thấy năm chữ Tổng Y viện Cộng Hòa , các thương binh dù nặng nhất cũng tràn trề hy vọng được cứu sống.

Sau đây là vài hình ảnh Tổng Y viện Cộng Hòa và thương bệnh binh (Manhhai-Flickr) :

Đoạn văn dưới đây trích từ tài liệu [10] cho thấy thảm cảnh xảy ra ở Tổng Y Viện Cộng Hòa vào ngày miền Nam tự do thất thủ :

Sáng ngày 1/05/ 1975, giặc cộng chạy vào cổng Tổng Y Viện bằng hai xe Jeep treo cờ Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam (Sic), ngừng trước cửa văn phòng của Chỉ Huy Trưởng Tổng Y Viện Cộng Hòa, dẫn vị y sĩ Chuẩn Tướng lên xe Jeep và chở đi mất tiêu. Sau một thông báo bằng loa phát thanh, tất cả các thương bệnh binh Việt Nam Cộng Hòa, đều phải rời khỏi bệnh viện trong thời hạn một ngày. Thế là một quang cảnh hoảng loạn đã xảy ra. Các thương bệnh binh, người còn đi được hoặc may mắn còn chút sức tàn, dắt díu các thương binh bạn, khập khiểng rời khỏi nơi điều trị.

Còn lại, là thương bệnh binh bị thương nặng, nhìn những người này ra đi mới chính là một quang cảnh thê thảm nhất trong suốt cuộc chiến Quốc Cộng. Họ bò lê, bò lết dưới đất, bông băng dính đầy máu mủ, quét trên mặt đất, đầy bùn đất, hòa lẫn với vết thương lở lói, máu mủ vẫn còn rỉ ra ngoài. Nhưng tất cả đều cố gắng trong sự tuyệt vọng cùng cực. Họ cố bò, lết từng tấc đất ra cổng Tổng Y Viện Cộng Hòa. “Cuộc sống của họ sẽ ra sao, nếu như ra khỏi được Tổng Y Viện, và sống dưới một chế độ thù địch ?”

Các thương phế binh Việt Nam Cộng Hòa còn kẹt lại quê nhà: “Chính là những người chúng ta phải tri ân, vinh danh họ đã hy sinh một phần thân thể cho Tổ Quốc, hiện đang oằn mình trước sự sống cơ cực dưới một chế độ cộng sản, không chút quan tâm mà còn thù hận, đày ải những con người đáng thương này’’.

Tài liệu tham khảo :

1. Nguyên Huy / Người Việt - Cựu học sinh Chân Phước Liêm tổ chức đại hội ‘Về Nguồn’-20/07/ 2012.
2. Góc nhỏ sân trường- Ký ức những ngôi trường cũ tình xưa trước 1975.
3. Mạng Nam Rom-Trường Trung Học Chân Phước Liêm.
4. Đòan Hưng - Hội cựu học sinh Chân Phước Liêm họp mặt ở Mỹ : Những người không thể quên được tuổi học trò-20/11/2009.
5. Lâm Hoài Thạch/Người Việt - Cựu Học Sinh Chân Phước Liêm tìm về ‘Khung Trời Kỷ Niệm-13/05/2019.
6. Mạng Dòng Nữ Đa Mình Thánh Tâm.
7. Thanh Phong / Viễn Đông - Cựu Học Sinh Chân Phước Liêm nối vòng tay thân ái - 08/08/2014.
8. Bách khoa toàn thư - Vinh Sơn Phạm Hiếu Liêm.
9. Bách khoa toàn thư - Y tế Việt Nam Cộng Hòa - Quân Y.
10. TPB Phạm Trinh Viên -Tổng Y Viện Cộng Hòa những ngày cuối cùng - Mạng Bảo Vệ Cờ Vàng - 23/12/2016.

—>79-Trường Quốc Gia Nghĩa Tử <—Mục lục